{"id":109842,"date":"2012-12-03T12:08:00","date_gmt":"2012-12-03T12:08:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/wlc-article\/migrating-bama-juuda-a-nsabata\/"},"modified":"2025-08-21T16:34:48","modified_gmt":"2025-08-21T16:34:48","slug":"bama-juuda-a-nsabata","status":"publish","type":"wlc-article","link":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/articles\/kkalenda-lya-yah\/bama-juuda-a-nsabata\/","title":{"rendered":"Bama Juuda a Nsabata"},"content":{"rendered":"<div>\n<h2 align=\"center\"><font color=\"#990000\"><strong><em>Eeco cisisidwe cilubidwe!<\/em><\/strong><\/font><\/h2>\n<p align=\"center\"><strong><font size=\"3\">Basicikolo<br \/>\nbana Juuda balazumina kuti Mujibelo <br \/>\nteesyi Nsabata yansiku ntaanzi mu Mangwalo<br \/>\npe.<\/font><\/strong><\/p>\n<p>Mark Twain, mulembi wazintu zisesya, cimwi<br \/>\nciindi wakati: \u201cKanjikanji citola mvwiki zyotatwe kuti ndibambe mulumbe wakupa<br \/>\nbantu ndilyona lino.\u201d Bantu babandikila nkamu balayiya kufwamba kubona kuti<br \/>\ncitola mizeezo akulibambila kunjaanji kutegwa mulumbe wabo uteelelwe akujata<br \/>\nmizeezo yabamwi. Kuli nzila zyakweeta mulumbe eezyo bantu babandikila nkamu<br \/>\nnzyobayiisyigwa kuti batazibelesyi nkaambo nokuba kuti zijata myoyo bantu, pele<br \/>\ntazyikwe maanu pe. Aboobo eezyo nzila zyakwaambaula inga tiizya teelelwa  amuntu naba ni.<\/p>\n<p>Kumwi kukazya Nsabata iitobezya mwezi azuba,<br \/>\nooko kumvwugwa ziindi zinji nkwakuti: \u201cBama Juuda taakwe nobakalubila amakanaa<br \/>\nNsabata yakasimpe pe!\u201d Ooku kwaamba boobu takupi bumboni bwacintu nociba buti<br \/>\npe! Kutyola buyo milazyo yobile yakujana kasimpe:<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" alt=\"circular reasoning\" style=\"margin-top: 10px; margin-bottom: 10px; margin-left: 15px\" title=\"\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/circular-reasoning-works-because-citonga.png\" align=\"right\" height=\"300\" width=\"300\"><\/p>\n<ol>\n<li>Mukwaamba boobu nkusoleka<br \/>\nkujana nguzu mukwiimina akaambo aaka kakwiina kulangaula kumbi pe.  Aawa, nkusoleka kwaamba kuti, bama Juuda<br \/>\nbamazubaano bacilaa nguzu akusyomeka nkaambo mbabazyi kabotu Nsabata iiluleme<br \/>\nniisika.<\/p>\n<\/li>\n<li>Eeyi nzila ibelesya twaambo<br \/>\ntupelengusya! Mumajwi amwi, ibelesya kaambo kutegwa kwaambwe kuti nkakaambo<br \/>\nkapa bumboni kakunyina kuvwuntauzya twaambo tumwi pe! Mbuli  boobu, <br \/>\nA) Bama Juuda bakomba Mujibelo, aboobo <br \/>\nB) Mujibelo nje Nsabata, nkaambo, C) mbobuzuba bama Juuda nobakomba.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Masimpe ngakuti, kunyina makani kufumbwa<br \/>\nncasyoma naa ncacita mu Juuda,  pele<br \/>\nMujibelo teesyi Nsabata ya Bbaibbele pe. Basicikolo bana Juuda tiiyakaba<br \/>\n\u201csweeka\u201d Nsabata pe, pele bakalisalila lwabo beni kabakkwene maanu <em>kucinca<br \/>\nkkalenda eelyo lyaali kubelesyegwa kujanya Nsabata<\/em>. Alimwi eeci caacitika<br \/>\nkaindi loko cakuti bunji bwaba Juuda sunu tabakubwene kuti ninzi caatobela<br \/>\nkupindaulwa kwa makkalenda ooko.<\/p>\n<p>Muswaangano waku Nicea weelede kulangisyigwa<br \/>\nnkaambo ndendilyo eelyo bukombi bwamituni nibwaanjila<br \/>\nmu Cikombelo akumwaya lusyomo lusalala lwabaapositolo abana Kristu<br \/>\nbataanzi. Muswaangano ooyu ulaa milimo amubu Juuda nkaambo <em>niwaayinda<\/em>,<br \/>\nndendilyo kupenzyegwa kupati nikwaasika ali boonse aabo bakacinamatide kubamba<br \/>\nciindi camu Bbaibbele.<\/p>\n<p class=\"indenttext\">Mumuswaangano waku Nice [Nicea] kufumbwa<br \/>\ncoonse eeco cakajatenye Buna Kristu ankubwaazyila cakakosolwa. Pobwe lya Isita<br \/>\nkusikila waawo lyakali kusekelelwa kanjikanji aciindi comwe apobwe lya Pasika<br \/>\nlyaba Juuda, <em>alimwi mumazuba aajanwa akugantwa aba Sanihedulini baku Judea<br \/>\nkuti nolyeelede kusekelelwa<\/em>; pele kuzwa waawo kuya kumbele lyakali<br \/>\nkunoosekelelwa <em>kakunyina kuyaama akkalenda lyaba Juuda<\/em>.\u00b9<\/p>\n<p>Constantine Mupati, muleli wakaita<br \/>\nmuswaangano ooyo kutegwa atonkela kumbele nguzu zyabulelo bwakwe, wakalailila<br \/>\nbana Kristu ncobakeelede kutobela. Wakali kuyanda kuti balyaandanye kubukombi<br \/>\nbwamasimpe nkobaazyila. Walo wakabalailila kuti, mumazuba aazya kumbele,<br \/>\nkunyina mapobwe aabupaizi aacinoojanwa kubelesya kkalenda lyaba Juuda,<br \/>\nakupandulula kuti:<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" alt=\"Constantine the Great\" style=\"margin-top: 5px; margin-bottom: 10px; margin-right: 15px\" title=\"Constantine the Great\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/constantine-statue-1-4.jpg\" align=\"left\" height=\"317\" width=\"400\"><\/p>\n<p class=\"indenttext\">\u201cNkaambo tacilangiki kabotu aaniini pe kuti<br \/>\nmubuzuba bwa [Isita] oobo bwiinda kusetekana<br \/>\namapobwe oonse, iswe katucitobela zilengwa zyaba Juuda. Kuzwa waano kuya<br \/>\nkumazuba aacizya kumbele, tutabaa cintu ncotukonzyanya abantu bacima aaba;<br \/>\nMufutuli wesu wakatutondezya nzila imbi. Inga caba cintu cifubaazya kuti bama<br \/>\nJuuda nibali kukonzya kulidunda kuti iswe tatukonzyi kusekelela pobwe lya<br \/>\nPasika kakunyina kubelesya nzila amilazyo yabo yakujanya [kkalenda].\u201d \u00b2<\/p>\n<p>Ooku kulailila kwakaletelezya tunji,<br \/>\nkujatikizya nzila yakubamba kkalenda lyansiku. Constantius, mwanaa Constantine,<br \/>\nwalo wakaindilizya caacita wisi. Constantine wakapa mulawo uukasya kubelesya<br \/>\nkkalenda lyaba Juuda mukujana mapobwe aabupaizi. Constantius waabakasya ba<br \/>\nJuuda abalo kubelesya kkalenda lyabo. \u201cMubuleli bwa Constantius (337-362) bama<br \/>\nJuuda bakapenzyegwa cakuti bakasikila . . . mpobakali kusubulwa calufu kuti<br \/>\nbabelesya kkalenda lyabo.\u201d\u00b3 Eeco caacitika kuciindi eeco ceelede kulangisyigwa.<br \/>\nNibakapenzyegwa kapati, <em>bama Juuda abalo lwabo beni bakapindula nzila<br \/>\nnjibaali kujanya ciindi<\/em>. Hillel Wabili, mupati waba Sanihedulini ucaalizya,<br \/>\nwalo lwakwe nguwaacinca nzila eeyo, akuzumina Mujibelo kuti ibe nje Nsabata.<\/p>\n<p class=\"indenttext\">Kupengesya kwaba Juuda kuciindi eeco ncicaapa<br \/>\nkuti bakake kasimpe kwiinda mumicito ya Hillel Mupati nokuba kuti<br \/>\ntikwaanazuminwa abantu banji. Cilengwa cakusisikizya kujana mwezi mupya amwaka<br \/>\nuyungizya mwezi omwe, akuzyibya mikwasyi ziindi zya mapobwe mukubelesya<br \/>\nbatumwa, cakacili kuya kumbele kusikila waawo. Muciindi cakupenzyegwa, mubuleli<br \/>\nbwa Constantius, eeci cilengwa cakabula mulimo, alimwi ticaacili kukonzyeka<br \/>\nkucita. Ba Sanihedulini nibaakasyigwa kujana mazuba aamapobwe, bama Juuda<br \/>\nbanjaanji bakali mumasi amwi bakacaala kabacizyi ceelede kutobelwa mubupaizi.<br \/>\nKutegwa alesye kupenzyegwa ooku akutazyibya bantu banji caali kutola busena, <em>Hillel<br \/>\nWabili wakabamba kkalenda licaalizya alimwi litacinci . . . Ajanza lyakwe Walo<br \/>\nwakamwaya kufumbwa caajatenye akataa mikwasyi eeyo yakatanteene mubulelo bwa<br \/>\nLoma a Pesiya aba Sanihedulini<\/em>.<sup>4<\/sup><\/p>\n<p>Nkaambo kakuti eeci cakacitika kwamyaka<br \/>\nyainda cuulu amyaanda cisambomwe, ncencico bantu banji sunu ncobaide kutobela<br \/>\nMujibelo kuti ni Nsabata yamasimpe alimwi nkaambo biyo kuti ba Juuda abalo<br \/>\nbakomba Mujibelo. Nokuba boobo, basicikolo ba Juuda,  balizyi kabotu kuti ooku kwakali kucinca<br \/>\nkkalenda munzila iimaninide:<\/p>\n<p class=\"indenttext\">Kutalika mwezi mupya mukulangilizya mwezi<br \/>\nmupya watalika kulibonya, akuboola kwamainza, ncintu cikonzya buyo kucitwa aba<br \/>\nSanihedulini. Muciindi ca Hillel Wabili, . . . <em>ba Loma baakasya cilengwa<br \/>\neeci<\/em>. Aboobo, Hillel Wabili, wakasinikizyigwa kuti abikke kkalenda <em>litacincululwi<\/em>,<br \/>\nmukucita boobu wakazumizya ba Sanihedulini boonse kuti batobele kkalenda lipya<br \/>\neeli mumyaka iicizya kumpelaa mazuba.<sup>5<\/sup><\/p>\n<p>Inga tiitwaindilizya kwaamba cintu eeci:<br \/>\nbasicikolo baJuuda balizyi kabotu kuti kkalenda ndyobabelesya mazubaano<br \/>\nliliimpene kapati akkalenda eelyo Yahuwah ndyaakaanzika mumulengalenga,<br \/>\nakwiibalusya Muusa muciindi ca Kulonga. Eezi nzyotulemba mucibalo eeci zyizwa<br \/>\ncigaminina kuzilembedwe mutwaambo twaba Juuda lwabo beni. Balo balaamba<br \/>\ncakutazelazela kuti Mujibelo kuleka biyo kutaba Nsabata yamu Bbaibbele pele<em><br \/>\nabalo lwabo balizyi kuti Mujibelo tiili Nsabata pe<\/em>.<\/p>\n<h3><strong>Kucinca Kkalenda<\/strong><\/h3>\n<p>Basicikolo baJuuda balizyi kuti nkucinca <em>kkalenda<\/em><br \/>\nooko kwaacincilizya Nsabata yamasimpe ayalo. Mwiyi Louis Finkelstein wakali<br \/>\nSicikolo muna Juuda waazyibidwe kabotu akulemekwa. Mikwasyi yaba Juuda<br \/>\nkuzinguluka nyika yakasala Finkelstein kuti abe umwi waba Juuda bali mwaanda<br \/>\namakumi obile aabo baiminina \u201clambe lyabu Juuda\u201d anyika. Mulugwalo lwa Mulumi<br \/>\n20, 1939, Finkelstein wakazumina kuti, \u201cIkkalenda lyabu Juuda lyamazubaano<br \/>\nlyakabambwa mumusela wane kazyedwe Kristu.\u201d<sup>6<\/sup><\/p>\n<p>Heinrich Graetz, mumalembe aakwe aayo<br \/>\naakalembwa a Mbunga yabu Juuda ku Amelika, wakazumina kuti, \u201c Nokuba kubelesya<br \/>\nkkalenda naa kuulisya zintu zilembedwe zijatikizya zyabupaizi, akwalo<br \/>\nkwaakasyigwa\u201d mumusela wane kazyedwe Mufutuli.<sup>7<\/sup><\/p>\n<p>Bantu banji beezyeezya buyo kuti nkaambo kkalenda lya poopo Gregory lyamazubaano lilaa mvwiki zyizinguluka kakwiina kuyozya ijisi mazuba<br \/>\naali ciloba , eeyo mvwiki ibelesyegwa mazubaano, yakasekkwa mumvwiki ya<br \/>\nCiHebulayo yamazuba ali ciloba munzila iitaluleme. Nkaambo kaboobu, balo baamba<br \/>\nkuti Mujibelo nje Nsabata ya Mangwalo. Ooku kweezyeezya boobu, takuli kuteelela<br \/>\nkululeme kuti kkalenda lizinguluka zuba mumwaka omwe akkalenda lya Bbaibbele<br \/>\nlitobezya mwezi azuba kuti mbulyaali kubeleka.<\/p>\n<h3><strong>Nsabata Yansiku Yakalaandeene<\/strong><\/h3>\n<table align=\"right\" border=\"0\" cellspacing=\"15\" height=\"198\" width=\"247\">\n<tbody>\n<tr>\n<td align=\"center\" valign=\"top\"><a href=\"\/yahuwahs-calendar\/mazuba-aa-kujulu-aaasetekene.html\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"Mazuba aa Kujulu Aaasetekene\" style=\"margin-left: 0px\" alt=\"Mazuba aa Kujulu Aaasetekene\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/heavens-holy-days-poster-chitonga.jpg\" border=\"0\" height=\"159\" width=\"250\"><\/a><strong><font color=\"#6699cc\"><a href=\"\/yahuwahs-calendar\/mazuba-aa-kujulu-aaasetekene.html\" title=\"\"><\/p>\n<p>Mazuba aa Kujulu Aaasetekene<br \/>\n<\/a><\/font><\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Basicikolo baJuuda balizyi kuti Nsabata eeyo<br \/>\nyaali kubambwa abaluleme kuzwa mumusela wane kujoka musyule kusikila<br \/>\nKumalengelo, tiiyakali Nsabata iitobela mvwiki yamazubaano iizinguluka kakwiina<br \/>\naakutalikila pe. Pele, myezi yakali kutobela zibeelabeela zya mwezi<br \/>\nmbuulibonya. Mulongo wamvwiki awalo wakali kwiinduluka kutalika liya mwezi mupya<br \/>\nwatalika kulibonya. Aboobo, Nsabata yabuzuba bwa ciloba tiiyakali cibeela<br \/>\ncamvwiki iizunguluka kakwiina aakutalikila mbweenya mbuli Mujibelo mazubaano<\/p>\n<p class=\"indenttext\">Mwezi Mupya ucili, alimwi <em>Nsabata ayalo<br \/>\nkumatalikilo yakayeeme abweende bwa mwezi<\/em> . . . Kumatalikilo, Mwezi Mupya<br \/>\nwakali kusekelelwa mbubwenya mbuli Nsabata; mukuya kwa ciindi wakaleka<br \/>\nkuyandika pele Nsabata yakaya kumbele kuba buzuba bwabantu abupaizi,<br \/>\nbwakulizeeza mubupaizi akulaililwa, bwa luumuno akukkomana kwa muuya.<sup>8<\/sup><\/p>\n<p>Ba Juuda bamazubaano bacijana mazubaa<br \/>\nmapobwe aabo amwaka kababelesya nzila yakubala ciindi iitobezya mwezi azuba<br \/>\nantoomwe. Nkakaambo aaka Pasika (<em>Pascha<\/em>) aBuzuba bwa Kunununwa (<em>Yom<br \/>\nKippur<\/em>) ncobusensela kuzwa kubuzuba oobu kuya kubuzuba bwa kkalenda lina<br \/>\nGregory lilaa mvwiki iizinguluka kakwiina kuyozya. Nsabata amvwiki zyabo,<br \/>\nnokuba boobo, tazyiceendelani antoomwe azibeela zya mwezi pe.<\/p>\n<table style=\"margin-right: 10px\" align=\"left\" border=\"0\" cellpadding=\"5\" cellspacing=\"10\" height=\"223\" width=\"272\">\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"text-align: justify; padding: 7px\">\n<p align=\"justify\"><font color=\"#000000\" size=\"3\" face=\"Georgia\"><strong><font color=\"#000000\" face=\"Arial\">Bantu banji beezyeezya kuti nkaambo baJuuda bakomba Mujibelo, ayalo mvwiki ya Bbaibbele yakali kuzinguluka kakwiina kuyozya pele mapobwe alikke ngaakayeeme azibeela zya mwezi. Ooku teesyi kweezyeezya nkobajisi basicikolo bana Juuda abalo pe.<\/font><br \/>\n<\/strong><\/font><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Mpampawo aawa banji mpobasolekela kutondezya<br \/>\nkuti Mujibelo ni Nsabata yamu Bbaibbele mpobaide kulubizya. Beezyeezya kuti<br \/>\nnkaambo ba Juuda bakomba Mujibelo, ayalo mvwiki ya Bbaibbele yakali kuzinguluka<br \/>\nkakwiina kuyozya, pele mapobwe alikke ngaakayeeme azibeela zya mwezi. <em>Ooku<br \/>\ntakuli kweezyeezya ooko kwaaswaangenye basicikolo ba Juuda pe<\/em>. Balo balizyi<br \/>\nkabotu kuti Nsabata yansiku tiiyakali kukonzya<br \/>\nkuba cibeela camvwiki izinguluka kakwiina kuyozya pe nkaambo ayalo Nsabata<br \/>\nyamasimpe yakayeeme azibeela zyamwezi. Aaka kaambo kakankamya, kalizyibidwe<br \/>\nmucilembedwe mubbuku lyabu Juuda, <em>Universal Jewish Encyclopedia<\/em>: \u201c Mbuli<br \/>\nbuzuba bwa Nsabata mbobuyandika kapati kuti mbuzuba bwa kulipa kumulengi alimwi<br \/>\nkuti buyeeme amweelwe uuyandika wa ciloba, nkabela mvwiki yakayaamuka zibeela<br \/>\nzyamwezi aawo mpuyaali kujaninwa. . . .\u201d <sup>9<\/sup><\/p>\n<p>Kulangikaanga ooku kucinca Nsabata kuzwa<br \/>\nakuyaama zibeela zya mwezi kuya ku Nsabata ya Mujibelo iizinguluka kakwiina<br \/>\nkuyozya, kwaacitika muciindi Hillel wabili eelyo \u201cnaakapindula\u201d kkalenda.<br \/>\nTaakatondezya buyo milazyo yabo yakubamba kkalenda. Kulangikaanga walo<br \/>\nnguwaaleta Nsabata ya Mujibelo eelyo naakapindula kkalenda, aboobo<br \/>\nwakabikkilizya \u201cmulawo wakugwisya mazuba.\u201d Kusikila aciindi eeco, eeyi milazyo<br \/>\ntiiyakali kuyandika nkaambo mapobwe aamwaka aNsabata zyamu mvwiki zyakali<br \/>\nkusekelelwa akkalenda <em>ndeenya lyomwe litobezya mwezi azuba antoomwe<\/em>.<br \/>\nPele eelyo mapowe aamwaka naakali kujanwa kubelesya kkalenda lyamwezi azuba<br \/>\nantoomwe, Nsabata yabuzuba bwa ciloba yakali kujanwa munzila <em>yaandeene,<br \/>\nnzila yakkalenda litobezya zuba lilikke buyo<\/em>, mpawo aawo mpukwaabeda<br \/>\nkwiimpana. Aboobo ncencico eeco ncaakabikkila \u201cmilazyo yakusotauka mazuba\u201d<br \/>\nkutegwa asise kwiimpana ooku akuswaanganya nzila zyakubala ciindi.<\/p>\n<h3><strong>Ba Sadyusi: Balaa Nguzu atalaa Kkalenda<\/strong><\/h3>\n<p>Muziindi zimwi muntu uuyandisya kasimpe inga<br \/>\nwatalika kukazya kuti \u201cPele tee kayi kuti kkalenda nilyakalilubide muciindi ca<br \/>\nYahushua, walo naakalulamika kulubila ooko!\u201d Eeco cili masimpe, alimwi<br \/>\nciyubununa kuti kkalenda lyaali kubelesyegwa abana Isilayeli mumusela mutaanzi<br \/>\nkazyedwe Mufutuli, lyakacili kkalenda lyaku Malengelo.<br \/>\nKuciindi eeco, Mupaizi Mupati nguwaali kweendelezya kkalenda. Wakali mulimo<br \/>\nwakwe kwaambila bantu kuti Myezi Mipya yasika, akubaambila nokwaali<br \/>\nkuyungizyigwa mwezi wakkumi aayitatu ooyo<br \/>\nwakali kubikkilwa kweelanya bweende bwa myezi azuba. Bapaizi bapati lyoonse<br \/>\nbakali kuzyila kunkamu yaba Sadyusi. Eeci ncintu ceelede kubikkilwa maanu.<br \/>\nNokuba kuti ba Sadyusi eezyo nzyibakali kusyoma zimwi tiizyakaluleme,<br \/>\nbalo, mbuli Yahushua, baali kakide milawo yazilengwa zyaba Falisi. Bakaimvwi<br \/>\namilawo ya Muusa, kuti mpaazyila nguzu zyabulemu.<\/p>\n<p>Yahushua wakali bwene cakusalala  akataa \u201czilengwa zyabantu\u201d eezyo ba Falisi<br \/>\nnzyobaali kukulaika banamaleya, akwaandaanya mukowa wabantu kuzwa kuli<br \/>\nSikabumba wabo. Walo wakainduluka akulomya kubakalalila nkaambo kamilwi<br \/>\nyamilazyo azilengwa eezyo ba Falisi nzyobaali kusinikizya bantu. Eezi zilengwa<br \/>\nzyakali mikuli iilema alimwi zyakaba cintu cakulinontola kuti muntu atasiki<br \/>\nkukasimpe. Kaindi kasyoonto katana fwa, Yahushua wakasoleka ciindi cicaalizya<br \/>\nkujata mizeezo ya basikuupaupa ameso aaba. Mumulumbe wakwe, uulembedwe muli Mateyo 23, kuli kusoleka kutyompya moyo kuti anyonene<br \/>\nmyoyo miyumi aanga mabwe, kuti igame kukasimpe.<\/p>\n<p>Ooku kusumpula zilengwa zyabantu kuti<br \/>\nzyeelane amulawo wabulemu kwakajosyelwa ansi mumoza. \u201cMaawe<br \/>\nkulindinywe nobalembi aba Falisi, nobasikuupaupa ameso! Nkaambo muleenda<br \/>\nmulwizi aanyika kutegwa musandule muntu omwe, kumane aba umwi wanu mumupa<br \/>\nkweelela kunyonyoonwa mu Gehena ziindi zyobilo kwiinda ndinywe.\u201d (Mateyo 23:15)<\/p>\n<p>Kumamanino, ba Falisi<br \/>\nbakazwidilila. Mbunga yaba Sadyusi aabo bakali kweendelezya kkalenda lya<br \/>\nBbaibbele, yakamwayika Jelusalema niwaadilisyigwa.<\/p>\n<p class=\"indenttext\">Nilyaadilisyigwa Tempele<br \/>\n(myaka makumi ciloba kazyedwe Mufutuli), ba Sadyusi bakazimaanina limwi,<br \/>\nakusiya bweendelezi bwa makani aabu Juuda mumaanza aaba Falisi. Kuzwa waawo,<br \/>\nbuumi bwaba Juuda bwakali kweendelezyegwa aaba Falisi; woonse musela waba Juuda<br \/>\nwakalandabikwa munzila zyabweende bwaba Falisi, alimwi cintu cimwi cakapegwa<br \/>\neeco cijatikizya musela waba Sanihedulini. <em>Mundando wazilengwa  mupya wakaatula zilengwa zyabupaizi (Abot<br \/>\n1:1). BuFalisi bwakeendelezya ciimo cabu Juuda, alimwi abuumi amizeezo yaba<br \/>\nJuuda mumisela yakacili kuzya kumpelaa mazuba<\/em>.<sup>10<\/sup><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" alt=\"Talmud Book Set\" style=\"margin-top: 5px; margin-bottom: 10px; margin-right: 15px\" title=\"Talmud Book Set\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/talmud-set-4.png\" align=\"left\" height=\"315\" width=\"450\"><\/p>\n<p>Ba Falisi balikke<br \/>\nbakacaala kabaliibide kubikka milawo amilazyo yabo. Zyoonse zilengwa zyaba<br \/>\nFalisi zyaambaulwa  kumulomo, lino<br \/>\nzyakalembwa mubbuku lya Talmud, akuba zya Bwiiyi buna Juuda. Kkalenda<br \/>\nlibelesyegwa mazubaano aba Juuda, lyakazyila mukupindulwa kwa kkalenda<br \/>\nlyakumatalikilo. Lyakasofwaazyigwa azilengwa zyaba Falisi eezyo zyakalembwa<br \/>\nmubbuku lya Talmud! Mwiiyi Louis Finkelstein, ooyo ngutwaamba kale, walo<br \/>\nwakati:<\/p>\n<p class=\"indenttext\"><em>Bu Falisi bwakaba<br \/>\nbbuku lya Talmud . . . [pele] muuya waba Falisi bansiku ulazwidilila<br \/>\nkuutapindaudwe pe<\/em>. Eelyo mu<br \/>\nJuuda . . .  nabala bbuku lya Talmud,<br \/>\nubala mizeezo iibelesyegwa muzikolo zyaku Palesitaini. . . . <em>Muuya wa<br \/>\nlusyomo lwaba [ba Falisi] uciliko alimwi ucilaa nguzu. . . .<\/em> Kuzwa ku<br \/>\nPalesitaini kusikila ku Bbabbuloni; kuzwa ku Bbabbuloni kuya ku Nyika lya<br \/>\nAfulika, Italy, Spain, France, aku Jelemani; kuzwa kumasi aaya kuya ku Polandi,<br \/>\nku Russia, akuzisi zyakujwaa bukuwa, bu Falisi bwansiku bwakabanda. <sup>11<\/sup><\/p>\n<p>Zilengwa zyamu Talmud<br \/>\nziyiisya kuti, kuti umwi walubila kujana nokweelede kuba Nsabata, coonse<br \/>\nncayelede kucita nkukomba buyo kufumbwa buzuba bwa ciloba. Aaka nkakaambo keni<br \/>\nncokutamininwa kuti Mujibelo ni Nsabata yabuzuba bwa ciloba.<\/p>\n<table style=\"margin-left: 10px\" align=\"right\" border=\"0\" cellpadding=\"5\" cellspacing=\"10\" height=\"162\" width=\"280\">\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"text-align: justify; padding: 7px\">\n<p align=\"justify\"><font color=\"#000000\" size=\"3\" face=\"Arial\"><strong>Zilengwa zyamu Talmud ziyiisya kuti, kuti umwi walubila kujana nokweelede kuba Nsabata, coonse ncayelede kucita nkukomba buyo kufumbwa buzuba bwa ciloba. Aaka nkakaambo keni ncokutamininwa kuti Mujibelo ni Nsabata yabuzuba bwa ciloba.<\/strong><\/font><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p class=\"indenttext\"><em>Ibbuku lya Talmud<br \/>\nlyeelela nguzu zijisi zikolo zyansiku (zyaba Falisi)<\/em>. Bamayi bazikolo eezyo, baku Bbabbuloni aku<br \/>\nPalesitaini, bakali kulangwa kuti mbabaakona mulimo waba Sanihedulini. . . .<br \/>\naciindi cino, ba Juuda tabajisi nguzu zipona zibeendelezya mbuli ba<br \/>\nSanihedulini bansiku nokuba zikolo zyaatobela mbabo.  <em>Aboobo, kufumbwa kaambo keelede kucitwa<br \/>\nkajatikizya bupaizi bwaba Juuda keelede kuyaama buuku lya Talmud kuti mpaazwide<br \/>\nkuyiisya koonse kwa nguzu zyaba [Falisi] nibaacili bazumi<\/em>.\u201d<sup>12<\/sup><\/p>\n<p>Amubikkile maanu kuti<br \/>\nFinkelstein lwakwe waamba kuti bbuku lya Talmud ndya zilengwa zyaba Falisi.<br \/>\nEezyo nzye \u201czilengwa zyabantu\u201d zyalo Kristu nzyaakakalila muciindi camulimo<br \/>\nWakwe. Eeci ncintu cipati nkaambo nzilengwa zyaba Falisi zyakapa kuti Nsabata<br \/>\nyakumatalikilo ibikkwe ambali. Caandaano 7 aawo aalembedwe bbuku lya Talmud<br \/>\nkujatikizya Nsabata lyaamba kuti: \u201cUmwi uuli mumusinzo munkanda alimwi katazyi<br \/>\nkuti mbuli buzuba bwa Nsabata, weelade buyo kubala mazuba aali cisambomwe kuzwa<br \/>\nabuzuba (oobo naayibaluka kuti) waimpya Nsabata, akukomba muli bwaciloba<br \/>\nbutobela.\u201d <sup>13<\/sup><\/p>\n<table align=\"left\" border=\"0\" cellspacing=\"15\" height=\"198\" width=\"247\">\n<tbody>\n<tr>\n<td align=\"center\" valign=\"top\"><a href=\"\/yahuwahs-calendar\/ikkalenda-lya-mulengi.html\" title=\"\"><\/a><a><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"\" style=\"margin-left: 0px\" alt=\"Ikkalenda lya Mulengi\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/creators-calendar-poster-chitonga-new.jpg\" border=\"0\" height=\"159\" width=\"250\"><\/a><strong><font color=\"#6699cc\"><a href=\"\/yahuwahs-calendar\/ikkalenda-lya-mulengi.html\" title=\"\"><\/p>\n<p>Ikkalenda lya Mulengi<\/a><\/font><\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Kuzeka kuti basyomi<br \/>\nbeelede kukomba Mujibelo nkaambo abalo ba Juuda nobakomba, nkweezyeezya<br \/>\nkulubide mukuyeeya kuti ba Juuda tabakonzyi kukomba mubuzuba bumbi pele mu<br \/>\nNsabata yamasimpe. Twaambo tuzyila kuba Juuda beni, tutondezya kuti ooku<br \/>\nnkuyeeya kunyongene kapati. Balo bakakiicinca ncobeni Nsabata liya nibaacinca<br \/>\nkkalenda eelyo lyaali kubelesyegwa kujanya Nsabata yamasimpe.<\/p>\n<p>Insabata tiili cintu<br \/>\ncaabikkwa amuntu pe. Yakabikkwa mubulemu a Mulengi Lwakwe Mwini.  Aboobo, taakwe nguzu zyaanyika, nokuba poopo,<br \/>\nnaa muJuuda, ulaa nguzu zyakubikka buzuba bumbi kuti mbobuzuba bwa kukomba<br \/>\nakubelesya kkalenda limbi lyakujanya buzuba oobo. Insabata yeelede kuba citondezyo<br \/>\nciteeli akataa Mulengi azilengwe Zyakwe zimutobela. \u201cNcobeni Nsabata zyangu<br \/>\ninywe mweelede kuzyibamba: nkaambo ncitondezyo akataa ndime andinywe mumisela<br \/>\nyenu yoonse; kutegwa mukazyibe kuti Ndime Yahuwah ooyo uumusalazya. Inywe<br \/>\naboobo mweelede kubamba Nsabata; nkaambo ilisetekene kuli ndinywe.\u201d (Kulonga<br \/>\n31:13-14)<\/p>\n<p>Boonse bayandisya<br \/>\nkulemeka Sikabumba wabo bayoomutobela Walo akumukomba mu Nsabata Yakwe,<br \/>\nakutalanganya zilengwa zyaba Juuda nokuba kkalenda lyaba Katolika. Pele balo<br \/>\nbayookomba Nguwe mu Nsabata iisetekene eeyo iijanwa mukubelesya kkalenda<br \/>\nlyakumatalikilo litobela mwezi azuba antoomwe, eelyo lyaabikkwa ku Malengelo.<\/p>\n<hr style=\"width: 100%\">1 Heinrich Graetz, <em>History of the Jews, <\/em>Vol. 2, p.<br \/>\n563, emphasis supplied.<\/div>\n<div>\n<p>2 Graetz, Vol. 2, pp. 563-564.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p>3 Excerpted from <em>The Jewish Encyclopedia<\/em>,\u201cCalendar.\u201d<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p>4 Graetz, Vol. 2, pp. 572-573, emphasis<br \/>\nsupplied.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p>5 &#8220;The Jewish Calendar and Holidays (incl.<br \/>\nSabbath): The Jewish Calendar: Changing the Calendar,&#8221; <a title=\"\" target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.torah.org\/\">http:\/\/www.torah.org\/<\/a>, emphasis supplied.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p>6 Box 6, Folder 4; Grace Amadon Collection,<br \/>\n(Collection 154), Center for Adventist Research, Andrews University, Berrien<br \/>\nSprings, Michigan.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p>7 Graetz, Vol. 2, p. 571.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><em>8 <\/em><em>Universal Jewish Encyclopedia<\/em>, &#8220;Holidays,&#8221; p. 410.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p>9 <em>Universal<br \/>\nJewish Encyclopedia<\/em>, Vol. X, &#8220;Week,&#8221; p. 482.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p>10 &#8220;Pharisees,&#8221;<em>The Jewish Encyclopedia<\/em>, Vol.<br \/>\nIX, (1901-1906 ed.), p. 666. <\/p>\n<\/div>\n<div>11 Louis Finkelstein,<em>The Pharisees: The Sociological Background of their Faith,<\/em><br \/>\n(Philadelphia: The Jewish Publication Society of America, 1946), Vol. 1,<br \/>\nForward to first edition, p. XXI, emphasis supplied.<\/div>\n<div> <\/div>\n<div><\/div>\n<p>12 Louis Finkelstein, The Jews- <em>Their History, Culture, and Religion<\/em>,<br \/>\n(Philadelphia: The Jewish Publication Society of America, 1949), Vol. 4, p.<br \/>\n1332.<\/p>\n<p>13 <a title=\"\" target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.jewishvirtuallibrary.org\/jsource\/Talmud\/shabbat7.html\">http:\/\/www.jewishvirtuallibrary.org\/jsource\/Talmud\/shabbat7.html<\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":224471,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"class_list":["post-109842","wlc-article","type-wlc-article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","wlc-article-category-kkalenda-lya-yah","wlc-content-directory-sabbath"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Bama Juuda a Nsabata - Worlds Last Chance<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bama Juuda a Nsabata - Worlds Last Chance\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Eeco cisisidwe cilubidwe! Basicikolo bana Juuda balazumina kuti Mujibelo teesyi Nsabata yansiku ntaanzi mu Mangwalo pe. Mark Twain, mulembi wazintu zisesya, cimwi ciindi wakati: \u201cKanjikanji citola mvwiki zyotatwe kuti ndibambe mulumbe wakupa bantu ndilyona lino.\u201d Bantu babandikila nkamu balayiya kufwamba kubona kuti citola mizeezo akulibambila kunjaanji kutegwa mulumbe wabo uteelelwe akujata mizeezo yabamwi. Kuli nzila [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Worlds Last Chance\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-21T16:34:48+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/jews-and-the-sabbath-poster-citonga.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"250\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"159\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"11 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/\",\"url\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/\",\"name\":\"Bama Juuda a Nsabata - Worlds Last Chance\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/jews-and-the-sabbath-poster-citonga.jpg\",\"datePublished\":\"2012-12-03T12:08:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-21T16:34:48+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"to-ZM\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"to-ZM\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/jews-and-the-sabbath-poster-citonga.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/jews-and-the-sabbath-poster-citonga.jpg\",\"width\":250,\"height\":159},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Articles\",\"item\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Bama Juuda a Nsabata\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/\",\"name\":\"Worlds Last Chance\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"to-ZM\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bama Juuda a Nsabata - Worlds Last Chance","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Bama Juuda a Nsabata - Worlds Last Chance","og_description":"Eeco cisisidwe cilubidwe! Basicikolo bana Juuda balazumina kuti Mujibelo teesyi Nsabata yansiku ntaanzi mu Mangwalo pe. Mark Twain, mulembi wazintu zisesya, cimwi ciindi wakati: \u201cKanjikanji citola mvwiki zyotatwe kuti ndibambe mulumbe wakupa bantu ndilyona lino.\u201d Bantu babandikila nkamu balayiya kufwamba kubona kuti citola mizeezo akulibambila kunjaanji kutegwa mulumbe wabo uteelelwe akujata mizeezo yabamwi. Kuli nzila [&hellip;]","og_url":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/","og_site_name":"Worlds Last Chance","article_modified_time":"2025-08-21T16:34:48+00:00","og_image":[{"width":250,"height":159,"url":"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/jews-and-the-sabbath-poster-citonga.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"11 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/","url":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/","name":"Bama Juuda a Nsabata - Worlds Last Chance","isPartOf":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/jews-and-the-sabbath-poster-citonga.jpg","datePublished":"2012-12-03T12:08:00+00:00","dateModified":"2025-08-21T16:34:48+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/#breadcrumb"},"inLanguage":"to-ZM","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"to-ZM","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/#primaryimage","url":"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/jews-and-the-sabbath-poster-citonga.jpg","contentUrl":"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/jews-and-the-sabbath-poster-citonga.jpg","width":250,"height":159},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/jews-the-sabbath\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Articles","item":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Bama Juuda a Nsabata"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website","url":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/","name":"Worlds Last Chance","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"to-ZM"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/wlc-article\/109842","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/wlc-article"}],"about":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/types\/wlc-article"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=109842"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/media\/224471"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=109842"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}