{"id":108337,"date":"2012-12-03T12:01:00","date_gmt":"2012-12-03T12:01:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/wlc-article\/migrating-maseseke-aaku-bbabbuloni-leza-uusisidwe\/"},"modified":"2025-08-20T16:10:21","modified_gmt":"2025-08-20T16:10:21","slug":"maseseke-aaku-bbabbuloni-leza-uusisidwe","status":"publish","type":"wlc-article","link":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/articles\/kkalenda-lya-yah\/maseseke-aaku-bbabbuloni-leza-uusisidwe\/","title":{"rendered":"Maseseke aaku Bbabbuloni: Leza Uusisidwe"},"content":{"rendered":"<p><span class=\"dropcap\">S<\/span>ilumamba John Patterson <br \/>\nwakalaa mulimo mupati. Impuwo yakumanizya kusimpa akulazyika njanji<br \/>\niizwa ku Uganda kusikila ku Mombasa yakali dumide kapati. Mulimo ookwa John<br \/>\nwakali wakuyaka cizabukilo atalaa Mulonga wa Tsavo. Mbwaanga walo wakali muvwimi<br \/>\nwakali kukondwa kuvwima banyama bapati, bamusyokwe, John wakali kulangila<br \/>\nkutembaulwa kapati eelyo naakali kubeleka kubusena ooko kwakali kujanika<br \/>\nbanyama musyokwe. Kumwi kalangalanga mumbalaa munzi mupya aawo mpaakaletwa kuti<br \/>\nazyookkalile mpawo, kumangolezya aa mwezi wa Miyoba 1898, kunyina ancaakabwene<br \/>\nkuti muluvwunavwuna munsimunsi lyamunzi ooyo musyokwe, kwakali cinyama<br \/>\ncicenjezu, cicenjede mukubendelela akujaya, kacisobaila mumusinze wakavwuukide<br \/>\natalaa nyika nilyakabbilide zuba kumangolezya.<\/p>\n<p>Mazuba masyoonto kuzwa<br \/>\nnaakasika, babelesi bakwe bobile bakazimina. Aabo bakali bataanzi buyo akataa<br \/>\nbanjaanji bakatobela kusweeka kuzwa waawo. Mvwiki zyotatwe kaziindide, John<br \/>\nwakafumina kumvwa kubucedo kuti umwi Mweenye Walupatipati, Ungan Singh,<br \/>\nwakalumwa munyama wamusyokwe. Akataa masiku bamwi bakabona syuumbwa kanjizya<br \/>\nmutwe wakwe mucivwuka cokwa Singh. Wakamumanka munsingo Singh , mpoonya ooyu<br \/>\nsyuumbwa wakamududumuna akumutola kuyoomulida kulaale musyokwe. John<br \/>\nwakanyansamuka cakufwamba akubilila kulibambila kuweza munyama ooyu, nkaambo<br \/>\nkufumbwa buyo kuti syuumbwa walabila nyama abulowa bwamuntu, inga kucinyina<br \/>\nnanga wakkuta nyama eeyo alimwi inga tacibayoowi pe nababa bantu pe. Nokuba<br \/>\nboobo, kufumbwa ncaakasoleka cili coonse kuti ajate syuumbwa ooyo, wakaalilwa<br \/>\nkujata munyama ooyo. Kufumbwa ncaakapelenusya kucita, ooyu munyama wakazumanana<br \/>\nkuluma akulya banalumi banjaanji katayoowi kujatwa, kayaa kubadudumuna kumwi<br \/>\nkabakwiizyanya kuzwa muzivwuka zyabo masiku kuti bakaligwe musyokwe. <\/p>\n<p>Mukuyoowa kwabantu boonse,<br \/>\ncakalibonya masimpe kuti lino ooyo taakali munyama omwe buyo wakali kuluma<br \/>\nbantu, pele bakali basyuumbwa bobile, kabagwasyana! Mumyaka iili fuka<br \/>\nyakatobela, aaba basyuumbwa bobile bakazumanana kuleta ntenda kubantu aabo<br \/>\nbakali kuyaka njanji. Mukuya kwaciindi, aaba basyuumbwa bakabaa camba akutalika<br \/>\nkuliiba.<sup>1<\/sup> Bamweenye bakatalika kuyoowa kuti aaba basyuumbwa<br \/>\ntiibakali banyama ncobeni, pele kuti bakali madaimona. Masimpe, bakalicenjede<br \/>\ncakuti bakali kweeleba tooze toonse twakateyedwe akuzwela bantu boonse bakali<br \/>\nkubavwima, bakali kupenauka mulukwakwa lusinsinkene oolo lwakayakilidwe<br \/>\nmumbalaa bantu kakwiina kulimvwisya kweendeenda akataa masiku; bakali kweeleba<br \/>\nkufumbwa nyama njibaateyedwe nokuba nyama yakabikkidwe musamu; eeco ncecakaleta<br \/>\nmuzeezo wakuti aaba tiibakali banyama bamusyokwe bakacenjede boobo, pele kuti<br \/>\nbakali madaimona.<sup>2<\/sup> <\/p>\n<p class=\"indenttext\">Kutaanguna, aaba [basyuumbwa] tiibakali kuzwidilila kukwelela<br \/>\nkutola musyokwe kuti baluma muntu, pele mukuya kwaciindi, kwakacinyina cakali<br \/>\nkunga cabalesya alimwi bakalaa camba cakulangana antenda iili yoonse<br \/>\nmukuyandisya buyo kuti balume muntu wakulya. Inzila  yakujata bantu yakaba yabucenjezu, bakatalika<br \/>\nkubendelela bantu akubajata nobatalibambide, cakuti aabo babelesi bakatalika<br \/>\nkuvwiyavwiya kuti aabo tiibakali banyama beni bamusyokwe, pele kuti bakali<br \/>\nmadaimona aalibonya muciimo cabasyuumbwa. . . . Alimwi bakali kulangikaanga<br \/>\nbakalaa maanu aakuzyiba makanze aamuntu woonse, cakuti kufumbwa bantu<br \/>\nncibakasola kucita, nokuba kubayubilila cakulisisa ncobeni kabalindila kujata banyama<br \/>\naabo, aabo banyama bakali kweeleba busena oobo akuyoolumina muntu kubusena<br \/>\nbumbi mubusiku oobo. . . kwakacinyina cintu cibakonga nokuba kubazungaanya<br \/>\nakubayoosya kuti cibalesye kuluma, pele buyo kulya bantu ncecintu ncibakali<br \/>\nkukanza lyoonse. Kufumbwa muntu ngubakapingilila, bakali kumutobelezya kakwiina<br \/>\ncibalesya kusikila bamukwempula, nokuba kuti ooyo muntu kali mulukwakwa<br \/>\nlusinsinkene ncobeni, kali mucivwuka cijalidwe, naa kakkede mumbalaa mulilo<br \/>\nuuyaka. Kudubula ntobolo, kuyobeka, nokuba kwiingwa zisisi, zyoonse eezyo<br \/>\nbakali kwiide kuuzya akulibuwabuwa kubee tabakubwene cicitika.<sup>3<\/sup> <\/p>\n<p>Aaba basyuumbwa bakabaa<br \/>\ncamba cakuliiba cakuti bakali kuluma akutalika kulya muntu, munsaa bantu<br \/>\nkabalangilizya. Eeyi ntenda yakazumanana kusikila mumwezi wa Nalupale eelyo<br \/>\nmulimo wakuyaka njanji niwakayimwa kwa mvwiki zyotatwe. <\/p>\n<table width=\"300\" border=\"0\" align=\"left\">\n<tbody>\n<tr>\n<td valign=\"top\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"padding-right: 10px\" alt=\"alt\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/One20of20the20man-eaters20of20Tsavo.jpg\" width=\"300\" height=\"161\" border=\"0\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align: center; font-size: 10px\">Umwi syuumbwa wakali kulya-bantu ku Tsavo.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Umwi muvwimi wabanyama<br \/>\nbapati bamusyokwe ooyo wakapedwe mulimo wakuti ajaye basyuumbwa, awalo<br \/>\nwakajayigwa akuligwa abanyama aabo batakacili kuyoowa bantu. Kumamanino, awalo<br \/>\nnaakati lumwe syuumbwa lwakwe, John Patterson wakajaya syuumbwa mutaanzi ooyo<br \/>\nwakali kuluma akulya bantu. \u201cBulumbu bwakujaya munyama wamusyokwe<br \/>\nbwakamukkomanisya ncobeni; ooyo syuumbwa wakali mulamfu kuzwa kumpemo kusikila<br \/>\nkumucila kupima amatende aali fuka amayinci lusele, wakali kwiimikila bulamfu<br \/>\nkupima matende otatwe amayinci aali fuka, alimwi wakatola banalumi bali lusele<br \/>\nkumutembaizya syuumbwa ooyo wakali kulya bantu, eelyo nibakamudumbaizya kutola<br \/>\nkulukwakwa nkobakali kukkala..&#8221;<sup>4<\/sup> Mvwiki zisyoonto nizyakainda,<br \/>\nwakajayigwa syuumbwa wabili. \u201cOoyo wakali mulamfu kupima matende aali<br \/>\ncisambomwe kuzwa kumpemo kusikila kumucila, akwiimikila matende otatwe amayinci<br \/>\naali kkumi alimwi.&#8221;<sup>5<\/sup> Mbombubo bwakamana ntenda yakuluma bantu<br \/>\nmunzila yabujayi akataa masiku eeyo yakatola bantu batalezyi kusikila makumi<br \/>\notatwe abosanwe.<sup>6<\/sup><\/p>\n<p>Pele kucili cintu acimwi<br \/>\nciyoosya cakuti inga yebo cakwiimikizya masusu atalaa mutwe wako. Kuli cintu<br \/>\ncimwi cifundusya mpeyo acikanda, cilaa nguzu, cilicenjede alimwi cilisofweede, <em>kacikubendelela<\/em><br \/>\nmunjeleela yameso aako. Webo tokonzyi kucibona kufumbwa nosola kucenka kulubazu<br \/>\nlwaco, pele lyoonse ulimvwide aanga eeco cintu nkocili munsimunsi lyako; kuti<br \/>\nwacizwezya muliso lyako mpoonya wasola kulangisya, kunyina ncokonzya kubona:<br \/>\ninga wiide kucizwezya buyo, kubee ndibbalabala, pele yebo ulimvwide kuti uli<br \/>\nmunsaa ntenda, amoyowoonse inga waduuntisya. Mbombubo oobo mbubakalimvwide aabo<br \/>\nbalombwana bakali kusimpa njanji eelyo nibakaswayigwa basyuumbwa baluma bantu<br \/>\nku Tsavo. Muntu inga weezyeezya buyo bukandu, kubimba akuyoowa kwakabanjide<br \/>\nakuduunta mumyoyo yabo, kumwi kabalibilikide kuti inga kabayoolumwa cinyama<br \/>\ncisofweede ciyaa kubolyonga sokwe munsimunsi lyabo; kacicenjede, kumwi kaciyaa<br \/>\nkubendelela kuti cilume muntu akumukwamauna akumulya.<\/p>\n<p>Pele mukufwiinsya makani,<br \/>\natuyungize tusimpe tumwi aawa. Atwaambe kuti Silumamba Patterson,<br \/>\nnaakaziminidwe cakucita, naakatalika kuweza banyama balya bantu aabo kuti<br \/>\nakwabilile babelesi bakwe, wakatumina mulomo kumuntu umwi wakazyibwe kuvwuba<br \/>\nbasyuumbwa: aabo basyuumbwa mbaakavwubide muntu ooyo bakali kukonzya kuweza<br \/>\nakujaya basyuumbwanyina. Atwaambe kuti Patterson wakakombelezya muntu ooyo kuti<br \/>\nalete basyuumbwa bakwe bavwubidwe mulubuwa oomo Patterson mwaakali kukkala<br \/>\nababelesi bakwe. Kutaanguna babelesi bakwe nibakalibilika akweeleba mumbalaa<br \/>\nbanyama aabo nokuba kuti balivwubidwe, mpoonya mukuya kwa ciindi,<br \/>\nnibakakkazyika moyo yabo kubona banyama aabo mbubakali babombe alimwi<br \/>\nambubakali kuyandisya kuba munsaa bantu, mbweenya mbuli banyama bamwi bavwubwa<br \/>\nmbobabede. Nkabela babelesi nibakatalika kuswena munsimunsi akubaa cilongwe<br \/>\nabanyama aabo: kubakwezyakwezya akubabuwabuwa, kubapa tufuwafuwa twakulya,<br \/>\nakuzumina kuti aaba basyuumbwa bakalaa mulimo mupati mubuumi bwabantu boonse.<br \/>\nPele aabo basyuumbwa babombe bakavwubide tiibakazwidilila kuweza akujata<br \/>\nbasyuumbwanyina aabo bakali kuluma bantu, nkabela kwakalangika aanga bakali<br \/>\nkwiide kubayoosya akubatanda buyo kuti batasiki munsi lyalubuwa. <\/p>\n<p>Nokuba boobo, kakwiindide<br \/>\nbuyo mvwiki zyongaye kakuumwine alimwi kakunyina cicitika, basyuumbwa bakaluma<br \/>\nmuntu alimwi, bakainduluka ciindi cabili acatatu; lyoonse bakalicenjede kuleya<br \/>\nakuzelauka kufumbwa kooze kakateyedwe mutuzilazila oomo mubakali kweetezya<br \/>\nkuzyooluma bantu. Limwi eeco nicakaindizya kuya kumbele, bantu bakasinsimuka<br \/>\nakujula meso, akutalika kulangisya; mpoonya bakabona kuti mbaasyuumbwa aabo<br \/>\nbabombe bakavwubidwe, mbibakalaa mulandu wakujazya bantu aabo bakali kulumwa.<br \/>\nKwiinda kuti bakwabilile bantu kuntenda yakulumwa, balo bakali koongelezya<br \/>\nntenda iiluma bantu kuti isike mulubuwa mwini.<\/p>\n<p>Ino mpaaciindi cili aawo<br \/>\nbabelesi nibakali muntenda ncobeni? Hena ndileelyo nibakatungumene,<br \/>\nkabafundilide kuyoowa alimwi kabayubide muzivwuka zyabo, akukankama mulukwakwa<br \/>\noomo mubakalijalila kuyoowa kulumwa basyuumbwa bakali kweendeenda mulubuwa<br \/>\nkuyandaula muntu wakuluma? Naa ndileelyo nibakanjizya basyuumbwa babombe akati<br \/>\nkalubuwa lwabo, akubatambula kuti tabakwe kampenda, akubabuwabuwa akubasanina,<br \/>\nkabatakubwene ciindi coonse eeco kuti aabo <em>mbabasyuumbwa beni bakali kuluma<br \/>\nakulya bantu<\/em> mbibakali kusobanya boobo? Ooku takuli buyo kulengelezya<br \/>\nkaambo nobantu. Pele ncecintu <em>cakacitika kale<\/em> akati kesu mubuumi buno<br \/>\nmbotukkede, alimwi cakasakana kale cakuti kunyina muntu uukonzya kuzyiba<br \/>\nnkociyakweelela, nokuba muntu wakabala ncobeni kuzyiba cintu eeco coonse pe.<\/p>\n<p>Basyuumbwa baku Bbabbuloni<br \/>\naabo baduntaila akataa bana Kristu, mbaasyuumbwa babutambo ba kukomba mu<br \/>\nNsondo. Bantu bakomba Mujibelo, mumizeezo yabo bayeeya kuti kukomba mubuzuba<br \/>\nbwaciloba bwamvwiki yamazubaano, ncecintu <em>cakulitondezya lusyomo lwabo<br \/>\nantangalala; <\/em>pele kuli ntenda mukusyoma kuti kufumbwa muntu, poopo nokuba<br \/>\nmuntu muna masi, ulaa nguzu zyakucinca mulawo wabulemu wa Kujulu ookwa Eloah<br \/>\nwakasimpe. Ncintu ceelede kuti eeyo ntenda iili mulweeno oolu, iletwe<br \/>\nantangalala. Nokuba boobo, kucili ntenda mpati itaambiki. Eeyo nintenda yiinda<br \/>\nntenda zyoonse, iinyanyaazya masusu akutilimuna muntu nkaambo tiibwenwe kuti<br \/>\nnintenda pe. Ilisisidwe antangalala kumbelaa meso aabantu. Aabo \u201cbasyuumbwa<br \/>\nbabombe bavwubidwe\u201d bakatambulwa akuzuminwa akataa banamaleya, mbuzuba bwa<br \/>\nMujibelo kuti nje nsabata yabuzuba bwa ciloba; aawo <em>mpaali moyo<\/em><br \/>\nwamaseseke aaku Bbabbuloni woonse.<\/p>\n<p>Mbweenya mbuli babelesi aabo<br \/>\nbakali kubamba njanji iizwa ku Uganda kusikila ku Mombasa mukaano nkotwapa<br \/>\nkale, aabo bakalutide kuvwima basyuumbwa bakali <em>anze<\/em> lya lukwakwa lwabo,<br \/>\nkakuli ciindi coonse bakali kuwentuzya akwiimpya kulangisya basyuumbwa babombe<br \/>\nbakavwubidwe aabo bakakkede mulubuwa lwabo, leza wa Mujibelo awalo ulisisidwe<br \/>\nncobeni munzila njeenya. Eelyo Nimrod\/Saturn naakajayigwa nkaambo kakukomba<br \/>\nmituni, eeco cintu cakagambya bantu boonse bakali kumulumbaizya akumutembaula<br \/>\nnkaambo kabuzangi bwakwe bwakuzangila julu. Kuti nkalakata yamulombwana mbuli<br \/>\nyooyo inga wajayigwa, munzila yalunya boobo, eeco cakapa kuti kukomba mituni<br \/>\nkusiswe kuzwa antangalala.<sup>7<\/sup> <\/p>\n<p class=\"indenttext\">Lino Shemu wakali njilaukide mizeezo yabantu cakuti bakatalika<br \/>\nkutobela mukonzyanyo wakwe uutondwa wa Kuzanga kupati akuzangila Julu, aboobo<br \/>\neelyo zibeela zyamubili wakwe nizyakatuminwa muminzi kuli basimabbuku, ooko<br \/>\nmpuwo yakwe nkuyakazwidilide kapati, inga muciindi eeco nikwaalibonya kuti aayo<br \/>\nmalweza aakukomba mituni kuti naakacili kuyandika kuya kumbele, akeelede<br \/>\nkucitwa cakusisikizya nkaambo kacisubulo cakukosoolwa mubili muzibeelabeela<br \/>\nmbuli bwaacitwa Shemu. Bukandu bwakujaigwa munzila iili boobo, mbuli<br \/>\nmbwaakajaigwa naba Nimurodi ooyo wakalaa nguzu ncobeni, eeco cakapa kuti,<br \/>\nkwaciindi cili mbocibede, bantu boonse bayoowe akusisikizya loko kufumbwa<br \/>\ncijatikizya mituni. Aboobo, muuziindi eezi nikwakatalikwa, . . . ciyanza ca<br \/>\n&#8220;Maseseke,&#8221; eeco, cakalaa munzi waco uucigaminina mubulelo bwa<br \/>\nBbabbuloni; eeco ciyanza cakayambukila akumwaikila atalaa nyika yoonse. Mu<br \/>\nMaseseke aayo, kwakaanzwa caando cakubbama mulomo acikonkezyo, alimwi<br \/>\nkababelesya zilengwa zyamasalamuzi aamazyalane, bantu bakasolwedwa<br \/>\nasyoontosyoonto kuya kumituni eeyo yakamwaidwe kucitwa antangalala, kusikila<br \/>\nlimwi bakatalika akuyungizya zintu zipya kumituni eezyo zyakaindizya kusampaula<br \/>\nakusisikizya kwiinda kaindi.<sup>8<\/sup><\/p>\n<p>Bongaye buyo baluleme aabo<br \/>\nbakaceede muciindi eeco, tiibakali kukonzya kwiimika mulwi wabuzangi wakatobela<br \/>\nwaawo. Kujaya  Nimurodi kwakazimaanya<br \/>\nbuyo kukomba mituni antangalala kusikila, mbucikalibonyela buyo ciindi cibotu<br \/>\ncitaanzi cakutalika alimwi, oobo bupaizi bwakavwukkuka alimwi mbuli zambangulwe<br \/>\nlyameenda, kabulaa nguzu ampuwo kapati, akusofwaazya kufumbwa ciyanza camukowa<br \/>\nwabantu mubwakanjilauka akujana bantu babukkomanina.<\/p>\n<p>Bana Kristu bataanzi<br \/>\nbakasweekelwa buumi busalala bwakulizula eelyo nibaatambula kukomba mituni<br \/>\nakubusanganya ku buna Kristu. Oobu bukristu bwaku Bbabbuloni, bujisi Saturn<br \/>\nkasisidwe mukati muli mbubo, bwakayungizya kusumpulwa atalaa misyobo yoonse<br \/>\nyakukomba mituni, mumusela wane eelyo munzi mupati wa Bulelo bwa Loma<br \/>\nniwakalonzyelwa kuzwa ku Loma akuya ku Constantinople. <\/p>\n<p class=\"indenttext\">Mafumina ncobeni, bamabbishopo baku Loma bakalitondezya muya<br \/>\nwakuliyanda akubaa bumpelenge, pele, mumisela yotatwe yakataanguna kwiinda,<br \/>\nbakali kutaminina buyo kuti nguzu zyabo zyizwa kumusololi wabo mupati, ooyo<br \/>\nwakali mumunzi mupati wanyika ya Loma yoonse. Pele eelyo munzi mupati ooyo<br \/>\nniwakalonzyegwa kuya Kujwe, alimwi munzi wa Constantinople niwakalibonya kuti<br \/>\ninga wabaa mpuwo kwiinda munzi wa Loma, kwakayandaulwa kaambo akamwi<br \/>\nkakuzumanana kupeda bulemu kuli Bbishopo waku Loma. Aboobo aako kaambo<br \/>\nkakajanwa mu mwaka wa 378, eelyo Poopo naakakona cijuzyo eeco cakali kwiiminina<br \/>\nmituni yobile yakali kwiinda kubaa mpuwo mumunzi wa Loma aciindi eeco. Janus<br \/>\nwakalaa cijuzyo mumatansyi aakwe,<sup>9<\/sup> alakwe Cybele wakalaa cijuzyo;<sup>10<\/sup><br \/>\nnkabela eezi nzyezijuzyo zyobile Poopo nzyalisamika atalaa maboko aazikobela<br \/>\nzyakwe kuti nzitondezyo zyanguzu zyabupaizi.<sup>11<\/sup><\/p>\n<p>Eeyo yakali nzila<br \/>\nyabucenjezu. Kwiinda mukulitondezya kwakwe kubantu bakomba mituni kuti walo<br \/>\nwakali kwiiminina Janus a Cybele, aboobo kuti wakaleelede kukona \u201czijuzyo,\u201d<br \/>\nzyabaleza bobile aabo, poopo mpoonya aawo nkulijanina busena bwakubaa nguzu<br \/>\nakataa bakomba mituni. Kuzwa waawo, ntaamu yakatobela yakali buyo yakumvwanya<br \/>\nbana Kristu akubasyomezya kuti walo ngowakeelede ncobeni kukkala acuuno<br \/>\nkutobela Petulo mwaapositolo akuti walo wakalijisi kale \u201c<em>zijuzyo<\/em>\u201d <em>zyokwa<\/em><br \/>\nPetulo. Mubwini eezyo zijuzyo nzyaakali kutaminina kuti nzyookwa Petulo,<br \/>\nzyakali zyamituni Janus a Cybele yakumunzi wa Bbabbuloni.<\/p>\n<table width=\"680\" border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding: 0pt 10px 0pt 60px\">Aboobo, nokuba kuti bulemu bwamunzi wa Loma bwakayabaila, pele bulemu bwa Bbishopo waku Loma bwakali kunoosimpidwe kuti nji akusumpulwa kuya kumbele lyoonse. Atalaa muzeezo ooyu, ngomulimo wini ooyu ngwaakazuunyana kulondola. Mpoonya wakalekela kwainda ciindi cili mbocibede, nkabela eelyo cisesemyo ca Maseseke nicakalibambila nzila yaco, kwaciindi citaanzi, Poopo wakaambilizya antangalala kuti wakalaa nguzu atalaa boonse, kweendelanya amakkii ngaakapedwe Petulo. Munsaa mwaka wa 378 wakasumpulwa akubaa nguzu, mubupaizi bwa mituni, akupegwa makkii aanguzu zyabusolozi. Mumwaka wa 431, wakataminina caantangalala kuti wakajisi makki ookwa Petulo.<sup>12<\/sup><\/td>\n<td width=\"150\" valign=\"top\"><img decoding=\"async\" title=\"vatican coat of arms\" alt=\"vatican coat of arms\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/Vatican20City20coat20of20arms.jpg\" border=\"0\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td valign=\"top\">Lino nkaambo kakuzilaika kwa banaKristu, poopo wakaliyakila cuuno cabusolozi kusikila watalika kulangwa kuti ngosilutwe wa Cikombelo ca Buna Kristu amusololi wabupaizi bwamituni.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 60px; margin-bottom: 0pt\" align=\"justify\">Tacili cintu cikatazya kubona Bakomba mituni mbubakali kunga balibungilila munsaa poopo eelyo nibakamvwa kuti ilaa nguzu nzyaakajana mu makkii ookwa <em>Petulo<\/em>. Balo bakati aayo makki ngaakajisi Poopo, <em>akali<\/em> makkii ookwa \u201cPetulo\u201d ooyo wakazyibidwe mpuwo kapati akataa bakomba mituni ibakasangene mu Maseseke aaci Chaldeani. . . . <em>Kwakali<\/em> mwaalumi wakali kwiitwa kuti \u201cPetulo\u201d aciindi cimwi mumunzi wa Loma ooyo wakalaa busolozi abulemu bupati mubupaizi bwa <em>mituni<\/em>. Ooyo mupaizi, ngowakali kusandulula  Maseseke kuli baabo bakali kusangana bupaizi oobo, zimwi ziindi wakali kwiitwa bbala lyaci Giliki lyakuti, Hierophanti, pele mumulaka uutasumpukide waci Chaldee, mulaka wini wa Maseseke, mutwe wacuuno cakwe, wakali kwiitwa kuti \u201cPetulo\u201d- nkokwaamba kuti,\u201dmusanduluzi.\u201d <sup>13,14<\/sup> <\/p>\n<\/td>\n<td style=\"text-align: center; font-size: 10px; padding: 10px 0pt 0pt\" valign=\"top\">Ciganto ca Munzi wa Vaticani kacitondezya makkii ookwa Janus a Cybele,, lino ncecitamininwa a poopo. Eeci ciganto cibikkidwe atalaa musyobo uutuba awagolide andembela yaku Vaticani.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Mupaizi mupati wamaseseke<br \/>\naakukomba mituni, musanduluzi Mupati ooyo wakali kuyiisya maseseke aasisidwe<br \/>\nkuli baabo bakasumpudwe munkamu, awalo wakali kulisakatizya amakkii ookwa Janus<br \/>\na Cybele, nkaambo walo ngowakali umwi kwiinda muli nguwe mwaakali kuyubunwidwa<br \/>\nmaseseke woonse.<\/p>\n<p class=\"indenttext\">Aboobo tulakonzya kubona inzila aayo makkii ookwa Janus a Cybele<br \/>\nmbwaakali kukonzya kutamininwa kuti makkii ookwa Petulo,  &#8220;musanduluzi\u201d wa Maseseke.&#8221; Inzya,<br \/>\nswebo tulaa bumboni bulaa nguzu ncobeni kuti, mumasi amwi aatanteene amunzi wa<br \/>\nLoma, aayo makkii akazyibidwe buyo abantu bakomba mituni kuti akali makkii<br \/>\nookwa Petulo\u201d, pele kwaamba kuti makkii ookwa Petulo waku Loma. . . . Ooyo<br \/>\nmutwe wacuuno wakali mupati akubaa nguzu ncobeni cakuti poopo inga taakuulekela<br \/>\nkuti wiindwe kumbali pe; alimwi kweendelenya amulimo wabupoopo, wakali masimpe<br \/>\nkuti, kuti poopo naakalaa ciindi cibotu, naakabelesya mutwe wacuuno ooyu kuti<br \/>\numujanye mpindu abama poopo bakali kutobela musyule. Nkabela eelyo Poopo<br \/>\nnaakasika, akunjila akati kabupaizi bwabakomba mituni; eelyo abalo nibakacaazya<br \/>\nbuyo . . . kukkalila mubweendelezi bwakwe, ninzi acimwi ncaakali kukonzya kucita<br \/>\nkunze lya kukamantanya Bukombi bwamituni a Buna Kristu, pele mukusendekezya<br \/>\nkuti kulibonye aanga \u201cPetulo waku Loma\u201d wa Bakomba mituni amakkii aakwe, wakali<br \/>\nkwiiminina \u201cPetulo waku Loma\u201d mwaapositolo, akuti \u201cPetulo waku Loma\u201d ngowakali<br \/>\nmwaapositolo ncobeni ooyo . . . [Simalelo Yahushua Munanike] ngwaakapa \u201cmakkii<br \/>\naabulelo bwakujulu\u201d, tee kayi aako nkaambo kakulengelezya buyo? Aboobo,<br \/>\nmukuvwelenganya buyo majwi ongaye, bantu azintu zyoonse zyakasangene mumakani<br \/>\naayo zyakapalangana; Kukomba  mituni a<br \/>\nBuna Kristu kwakavwelengana cakuti, kufumbwa cintu cisofweede eeco mupaizi<br \/>\nmumpelenge ncayanda kucita inga wacicita kakwiina uumulesya; nkabela BanaKristu<br \/>\nbakoofwaala akwaalilwa kubona buzangi bwakacitika aawo, mpoonya Poopo wakaba<br \/>\nmweendelezi wabo wiiminina Petulo mwaapositolo, kumwi kulubazu lwa Bakomba<br \/>\nMituni wakali kwiiminina Petulo, ooyo wakazyibidwe kuti wakali musanduluzi wa<br \/>\nMaseseke akalaa mpuwo akati kabo.<sup>15<\/sup><\/p>\n<p>Mutwe wacuuno wapoopo<br \/>\nwiiminina zinjaanji. Ibbala lyakuti &#8220;katolika&#8221; lyaambilizya kuti<br \/>\n&#8220;mulengalenga woonse.&#8221; Mbuli silutwe wa Cikombelo ca Katolika, walo<br \/>\nngosilutwe wa Cikombelo ca Katolika ca <em>Buloma<\/em>.  Aayo maseseke aakayobwedwe cakubambilila<br \/>\nakusisikizya mukati kazikonzyanyo azibumbwa zyakanjilaukene, muziyanza<br \/>\namutunsiyansiya, oomo momujanwa ciiminina leza uusisidwe. Kwiinda<br \/>\nmukulipeekezya kubaa nguzu zyakukona makkii ookwa Janus a Cybele, poopo wakaba<br \/>\nngosilutwe alikke  uusolweda maseseke<br \/>\naaku Bbabbuloni. Izina lini lyabupaizi bwamalweza abulozi oobu lilipedwe mu<br \/>\nBbaibbele kuti<em> ngu<\/em> \u201cBbabbuloni wa Maseseke.&#8221;<sup>16<\/sup> <\/p>\n<p class=\"indenttext\">Cilikke lino ncotweelede kulibuzya ncakuti ino ndizyina nzi eelyo<br \/>\nNimrod ndyaakazyibidwe akataa bantu kuti nguleza wa Maseseke   mumulaka waci Chaldeyani. <strong>Eelyo zina. . . lyakali Saturn.<\/strong><br \/>\nSaturn a Maseseke, aaya obile mabala aamulaka waci Chaldeyani, alimwi mabala<br \/>\naajatene. <strong>Mbuli Maseseke<br \/>\naayo mbwaayiminina ciyanza cisisidwe, aboobo Saturn wiiminina leza Uusisidwe.<\/strong><sup>17<\/sup><br \/>\nKuli baabo bakasangene mumaseseke aayo, ooyo leza wakali yubunudwe kuli mbabo;<br \/>\nkuli bamwi boonse wakali sisidwe. Lino zina lya Saturn mumulaka waci Chaldee<br \/>\nlilembwa kuti Sat?r; pele, mbuli sicikolo waci Chaldee uuli woonse mbwazyi<br \/>\nkale, eeli zina lilaa mabala one buyo, kuti <br \/>\n\u2013 St?r. <\/p>\n<p>Eeli zina lijisi mweelwe<br \/>\nwamunyama simukazya-Kristu <span>666<\/span>, ooyo wakaambwa mu Ciyubunuzyo:<\/p>\n<p class=\"indenttext\">S = 60<\/p>\n<p class=\"indenttext\">\n<p class=\"indenttext\">T = 400<\/p>\n<p class=\"indenttext\">\n<p class=\"indenttext\">U = 6<\/p>\n<p class=\"indenttext\">\n<p class=\"indenttext\">R = <u>200<\/u><\/p>\n<p class=\"indenttext\">\n<p class=\"indenttext\">      <strong>666<\/strong><\/p>\n<p>Kuti Poopo kali ngomuntu<br \/>\nwiiminina Saturn ncobeni mbuli mbutwabona kale, nkokuti awalo mweelwe wa<br \/>\nsilutwe wa Maseseke aa Malweza, ngu 666. Pele katuciya kumbele kusanganya<br \/>\nwaawo, . . . izina litaanzi lyamunzi wa Loma alyalo lwalyo lyakali lyakuti  Saturnia, &#8220;munzi wa Saturn.&#8221;<br \/>\nLyakaambilizyigwa aumwi Ovid,<sup>18<\/sup> a Pliny,<sup>19<\/sup> alimwi a<br \/>\nAurelius Victor.<sup>20<\/sup> Mbombubo, mpoonya aawa twazyiba kuti, Poopo . . .<br \/>\nalikke nguuyiminina Saturn kusikila buzuba buno, alimwi walo nguulela<br \/>\nakweendelezya atalaa munzi uukkede atalaa malundu aali ciloba, aawo munzi<br \/>\nmutaanzi waku Loma wa Saturn mpuwakayakidwe akulela nyika yaba Loma kuzyila<br \/>\nmpawaawo, alimwi kuzwa aawo, cisi ca Italy \u201ccakaitwa zina lyakwe kwaciindi<br \/>\ncilamfu,\u201d zimwi ziindi kaciitwa kuti  <br \/>\n&#8220;nyika ya Saturnia.&#8221;<sup>21<\/sup><\/p>\n<table style=\"margin-left: 10px\" width=\"150\" border=\"0\" align=\"right\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img decoding=\"async\" title=\"pope benedict coat of arms\" alt=\"pope benedict coat of arms\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/Pope20Benedict20XVIs20Coat20of20Arms.jpg\" border=\"0\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align: center; font-size: 10px\">Ciganto cokwa Pope Benedict XVI<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Maseseke eeni aasisidwe aaku<br \/>\nBbabbuloni ngakuti<em> kufumbwa musyobo wabupaizi <\/em>uutobelwa akubalila mazuba<br \/>\nakupima ciindi kubelesya makkalenda aakubeja, aayo aatajanwi mu Bbaibbele, ooyo<br \/>\nngomusyobo wabupaizi bugaminide kuli leza uusisisdwe, Saturn, uuzyibidwe akuti<br \/>\nmuzangi mupati,  Nimrod. Nokuba kuti kuli<br \/>\nmisyobo minjaanji yazilengwa zicitwa antangalala mu Nsondo, pele ooyo leza<br \/>\nuusisidwe ngomusemo wazilengwa zyoonse eezyo, ngo <em>Saturn. Saturn ngo leza mutuni wakaulikwa buzuba oobo<br \/>\nmbomwiita mazubaano kuti Saturday. Acalo ciganto cini cokwa poopo uulela cino<br \/>\nciindi<\/em>, Poopo Benedict XVI, cilisalede kutondezya makani woonse<br \/>\naaya. Kufumbwa poopo wakalela kuzwa mumusela wansiku wa 12<sup>th<\/sup> ,<br \/>\nwakalaa makkii ookwa \u201cPetulo\u201d kaasanganyidwe muciganto cakwe. <\/p>\n<p>Busena bupandulula munzi wa<br \/>\nVaticani mumakkompyuta, busandulula zikonzyanyo zisimbidwe atalaa ciganto cokwa<br \/>\npoopo kuti zili mu &#8220;musyobo wamutwe wamuntu uusiya mbi . . . Eeci<br \/>\nncinkozya cansiku lini ca Diocese waku Freising [Bavaria], . . .  mutwe wa muntu usiya mbi tiiwakali<br \/>\nmukonzyanyo mweenzu mumilumbe ya Bukuwa. Walo . . . wakali muciyanza caku<br \/>\nBavaria.&#8221;<sup>22<\/sup> Inkaya iili anselelo ayalo ilisanduludwe: \u201cInkaya .<br \/>\n. . yakali kubelesyegwa mumisela yansiku kwaandaanya akataa beenzu basilweendo.<br \/>\nBenedict XVI wakali kuyanda kuzumanana ciyanza eeco . . . .&#8221; Ooyu munyama<br \/>\nupanduludwe kuti: &#8220;Malama wamusyobo uusubila, ulitondezyedwe . . .<br \/>\nBusanduluzi buubauba mbwakuti: ooyo malama wakavwubwa kwiinda muluzyalo lwa<br \/>\nLeza ngo Bbishopo waku  Freising lwakwe;<br \/>\neeco cibbudu cikulikidwe atalaa malama ooyo ngomukuli wa Mbungano yakwe.&#8221;<sup>23<\/sup><\/p>\n<p>Eeci inga kacili cintu<br \/>\ncuubauba ncobeni, alimwi ceelela mumapolitikisi kusandulwida makunga aabantu,<br \/>\npele teesyi busanduluzi bunjide mumaseseke eeni, aayo aasisidwe ncaayiminina.<br \/>\nCiganto cokwa poopo cakabambilwa nguwe abbishopo mupati Andrea Cordero Lanza di<br \/>\nMontezemolo (mpoonya wakaba kkadinalo.) Kufumbwa muntu uuzyibide maseseke<br \/>\naamisela, kuti watuminwa kujatila poopo mulimo wakumubambila ciganto, inga<br \/>\nwazyiba ncobeni ncocaamba eeco ciganto muziyanza zyansiku. Malama wiiminina<br \/>\n\u201cnguzu, kucenjela, kuyoosya mukukwabilila bamukwasyi wakwe.&#8221;<sup>24<\/sup> <\/p>\n<table style=\"margin-left: 10px\" width=\"150\" border=\"0\" align=\"right\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img decoding=\"async\" title=\"st. james the moor-slayer\" alt=\"st. james the moor-slayer\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/St20James20the20Moor-Slayer.jpg\" border=\"0\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align: center; font-size: 10px\">St. James Uujaya mu Mozilemu. Eeci cibumbwa cilaa mpuwo cibikkidwe antangalala mu Cikombelo ca Katolika ku Santiago de Compostela. Nokuba kuti umwi mu Mozilemu ulasyodoolwa kunsaa nsumba zyambizi zyakwe, kuli ba Malama bobile baimvwi mumbali lyakwe. Kunembo lyakwe kuli Mutwe wa mu Mozilemu uukosodwe kuzwa kumubili wakwe, kuupwatwide kulanga yooyo wakamujaya.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Mutwe wa muntu uusiya mbi<br \/>\n&#8220;wakazyila ku Misela Yaakatikati eelyo nikwakali kwaambwa kuti mbulemu<br \/>\nkwaabilwa Mutwe wa Muntu uusiya mbi.&#8221;<sup>25<\/sup> Ziganto zyamusyobo ooyu<br \/>\ntaali buyo matusi amasampu aakataa misyobo yabantu pe, pele nkutukila muntu mu<br \/>\nMozilemu uuli woonse nkaambo mbwaanga balo bakalaa citondezyo ca Mutwe wa muntu<br \/>\nuusiya mbi, alimwi kakwiina kusiya ambali naba omwe, mubupaizi bwa Izilamu.<br \/>\nMisinzo yabupaizi eeyo yakajazya ba Mozilemu banjaanji, ba Juuda abana Kristu<br \/>\nbaapositolo mbweenya buyo. Muciindi ca Misinzo eeyo, cakali cilengwa<br \/>\nkulanganyigwa kuti mbulemu kukosola mutwe wa mu Mozilemu uusiya mbi<em> nkaambo<\/em><br \/>\nkaciyanza ca bupaizi bwakwe. <\/p>\n<p>Eeci ciganto cakalaa njili<br \/>\nkunsaa ncico. Nokuba boobo cili masimpe kuti eeyo njili \u201cyakali kubelesyegwa<br \/>\nkwa misela minjaanji kwiiminina James Musaante, wisi wabasaante baku Spain.<br \/>\nMalende aakwe nkwaacili ku Santiago de Compostela; ooyo ngo munzi umwi akataa<br \/>\nminzi ya Katolika \u201ciisetekene\u201d yotatwe.&#8221;<sup>26<\/sup> Nkaambo kakuti ooyo<br \/>\nmunzi wa Santiago de Compostela uli munsaa nkomwe yacisi ca  Spain, injili yakaba citondezyo ca musaante<br \/>\nooyo ulaa malende aayakidwe nkuko kunkomwe eeyo. St. James uzyibidwe kanjaanji<br \/>\nkuti ngu Santiago Mantamoros: St. James <em>Uujaya<br \/>\nMuMozilemu!<\/em> Kutobelezya ziyanza zyansiku, &#8220;James Musaante<br \/>\nmwaapositolo wakalibonya kali silumamba uujisi cceba katantide mbizi <em>kaya<br \/>\nkuyoogwasyilizya lumamba lwa bana Kristu kulwana ba Mozilemu<\/em> mumusela wa<br \/>\nReconquista. Kwiinda mubusaante bwakwe, eezyo nkondo nzyaakalwana James<br \/>\nMusaante kali Mujayi waba Mozilemu, lyoonse zyakali kuzwidilila kuzunda kwa<br \/>\nKristu atalaa <em>basinkondonyina ba Mozilemu<\/em>.&#8221;<sup>27<\/sup><\/p>\n<p>Eezi zinkonzya zyakasalwa cakutontomeka kabotu-kabotu. Zyakali<br \/>\nkubelesyegwa munzila zyaandeene a Mupaizi Cardinalo Ratzinger <em>kataninga kuba<\/em>  Poopo Benedict. Mu 1981, Ratzinger<br \/>\nwakasumpulwa mumulimo kuti abe Mweendelezi wa Mbungano ya Ciiyo ca Lusyomo;<br \/>\neeco cuuno cakali kwiitwa musyule lyaciindi kuti Mulimo Uusetekene wa<br \/>\nKuvwuntauzya. Eeco cakamupa kuti walo abe nguutobela Silutwe Muvwuntauzi<br \/>\nMupati. Kataninga salwa kuba poopo, Benedict wakalaa mpuwo aluzyibo mulwiiyo<br \/>\nlwa buleza. Walo mukusala kusanganya cinkonzya ca mutwe wamuntu uusiya mbi,<br \/>\ninjili a mutwe wa Malama, eeco cakali cintu ncaakacita caali, mbuli mbobazumina<br \/>\nabalo bamumunzi wa Vaticani; &#8220;Cardinalo Joseph Ratzinger, wakasalwa kuba<br \/>\nPoopo akulisamika zina lya Benedict XVI, wakasala cinkonzya naa cidinto<em> cilaa<br \/>\nzikonzyano ziiminina zinjaanji <\/em>eeco citondezya kumusela wesu <em>ciimo<\/em> <em>a<\/em> <em>Bulelo Bwakwe<\/em>.&#8221;<sup>28<\/sup> <\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"margin: 0px 0px 0px 15px\" alt=\"babylonian mysteries\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/Untitled-1.jpg\" width=\"150\" height=\"400\" align=\"right\"><\/p>\n<p>Mumwezi wa Ivwivwi 2006,<br \/>\nBenedict wakanyemya ba Mozilemu kuzinguluka nyika yoonse eelyo naakaambilizya<br \/>\ncakalembedwe mumisela yaakatikati, kaamba kuti, \u201cAmunditondezye buyo cintu<br \/>\ncipya eeco ncakaleta Mohammed, pele oomo inga yebo walijanya buyo zintu<br \/>\nzisofweede zitali zyabuntu bwanyama, mbuli malailile aakwe aalusyomo lwa<br \/>\nIzilamu oolo walo ndwaakali kukambauka kuti, lweelede kumwaigwa munyika yoonse<br \/>\nkubelesya cceba.\u201d Ba Mozilemu bakakalala akumutapatila kuti alilekelele.  <\/p>\n<p>&#8220;Salih Kapusuz, ooyo<br \/>\nuutobela musololi wankamu iilela cisi ca Turkey AKP, wakati, Poopo Benedict<br \/>\nwakali kulabalika zintu zitakwe maanu nokuba kupindaula caali zintu. \u2018Walo ulaa<br \/>\nmizeezo iisiya iizwa mumusinze wa Misela Yaakatikati,&#8217; mbwaakaamba oobo. \u2018Walo<br \/>\nuyooinda mumisela kalaa ciimo cabantu bamwi mbuli Hitler a Mussolini.'&#8221;<sup>29<\/sup><br \/>\nKunyina pe Poopo naakalilekelela, pele wakaanka buyo kulyuusyawusya kumwi<br \/>\nkaamba kuti bamwi bantu balinyemede nkaambo kamajwi ngaakaamba.<\/p>\n<p>Kasimpe keni kakuti bantu<br \/>\nbamwi inga basala kusanganya zitondezyo zyamalweza boobo mu \u201cciganto cizwide<br \/>\nzitondezyo ziiminina zintu zinjaanji\u201d mukukakatila kutondezya musela woonse<br \/>\n\u201cciimo cakwe aacuuno cabulelo bwakwe\u201d, eeco ncintu cituletela mubuzyo wini<br \/>\nwakulibuzya kuti: <em>Ino ninzi cintu cini<\/em> <br \/>\nBenedict ncakanzide muciindi cabulelo bwakwe?<\/p>\n<p>Kuleka buyo kwiibalusya<br \/>\nzintu zyabulwani, zyabantu bakoya mbanyama bamusokwe mumicito yabo mukubelesya<br \/>\nmutwe wa muntu uusiya mbi kuti ube muciganto cabo, kuli zinjaanji zisisidwe<br \/>\nkunze lyazifwanikiso, eezyo nzyezintu zyeelede kumvwisyigwa. Mutwe wamuntu<br \/>\nwalunyungu oolo abusyu bukoya bwamuntu uuzyila kumukowa wabantu bacikanda<br \/>\ncisiya, uyubununa zinjaanji eelyo nuuyezyekwa acitondezyo cakali kwiiminina<br \/>\nNimrod. <\/p>\n<p class=\"indenttext\">Ime ndakalibonena kale kuti Nimrod, mbwaanga wakali mwana musankwa<br \/>\nookwa Cush, wakali muntu uusiya. Lino, kwakali cilengwa muziyanza zyaku<br \/>\nEjipita, eezyo zyakalembwa mubbuku lya Plutarch, kuti &#8220;Osiris wakali <em>kusiya mbi<\/em>,&#8221; eeco<br \/>\nncecaambwa munyika bantu banji mubakalaa musyobo wacintu cisiya, aboobo<br \/>\ncaambilizya kuti wakaliimpene kusiya kwiinda bantu bamwi mbwaakali kusiya.<br \/>\nPlutarch ulaambilizya akuti Horus, mwana musankwa ookwa Osiris, &#8220;wakalaa<br \/>\nmusyobo wakusalala,&#8221; alimwi muunzila eeyi kanjaanji, Osiris mbwaakali kutondezyegwa<br \/>\nmuzifwanikiso. Pele swebo tulaa bumboni butazungaani kuti Osiris, mwana<br \/>\nmusankwa alimwi mwaalumi wa leza mukaintu mupati waku Ejipita, wakali<br \/>\nkutondezyegwa kuti wakali muntu wacikanda cisiya. Mubbuku lya Wilkinson<br \/>\nkulakonzya kujanwa cinkonzya cakwe cimutondezya ciwa cakwe kakwiina kudonaika<br \/>\nkuti wakali mu Cushite naa muntu uusiya.<sup>30<\/sup> <\/p>\n<p>Eeci cifwanikiso cizwa<br \/>\nmubbuku lilaa mutwe wa Cikuwa waamba kuti <em>Zi<em>yanza a Zilengwa<br \/>\nzya Ba Ijipita Bansiku<\/em><\/em><sup>31<\/sup><em>, liswaanganya lunyungu lwa <\/em>Osiris alwa<br \/>\nNimrod. Izina lya &#8220;Nimrod&#8221; lizyila kubbala lyakuti <em>Nimr<\/em>,  &#8220;siluwe,&#8221; alya <em>rada<\/em> naakuti <em>rad<\/em> &#8220;kuzunda.&#8221;<br \/>\nAboobo, eelyo zina liiminina kuti &#8220;wakazunda siluwe.&#8221; Aboobo, cikutu<br \/>\nca siluwe lyoonse cakali kujatikizya Nimrod alimwi bapaizi bapati bokwa Osiris<br \/>\nbakali kusama zipaya zya basiluwe muziindi zimwi nibakali kwiitwa kucita mulimo<br \/>\nmupati.&#8221; <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"margin: 7px 15px 0px 0px\" title=\"nimrod\" alt=\"nimrod\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/Untitled-2.jpg\" width=\"220\" height=\"259\" align=\"left\">Eeco cipaya cakali kuswaanganya mupaizi wakacisamide kuli<br \/>\n[Osiris] a Nimrod. Ooyu Osiris wakalaa cikanda cisiya, wakali samikidwe kuzwa<br \/>\nkumutwe kusikila kumatende mucikobela <em>camabatabata<\/em>, kucamba kasama<br \/>\ncipaya ca siluwe, alimwi kuzwa mucibuno kuyaansi kasamide cikonzyanya<br \/>\nancasamide kucamba.&#8221;<sup>32<\/sup> <\/p>\n<p>Acimwi cikonzyanyo cokwa<br \/>\nOsiris<sup>33<\/sup> citondezya nguwe kalaa cikanda ciinda kusiya kwiinda<br \/>\ncabamwi baku Ijipita aabo bakalaa cikanda cisiya, alimwi akumutondezya, kali<br \/>\nnkalakata lyamuntu. Amubone mucifwanikiso mupaizi mbwayimvwi kunembo lya<br \/>\nOsiris. Ooyu mupaizi tali mwana pe; ulaa cilezu mbuli mbokutondezyedwe. Mupaizi<br \/>\nooyu usamide cipaya ca siluwe, ooko nkokutondezya kuti mupaizi ookwa Osiris.<br \/>\nMulembi wacifwanikiso taakali kulengelezya zyamumutwe wakwe eelyo naakali<br \/>\nkweenga zifwanikiso eezyi kazyiindene bupati pe. Pele, eeci cifwanikiso<br \/>\ntaceendelani azilembedwe zimwi eezyo zitaminina kuti Nimrod wakali nkalakata<br \/>\nyamulombwana.<\/p>\n<p>Mumabbuku aalembedwe aamwi,<br \/>\nNimrod ulitondezyedwe kalaa cikanda cisiya. &#8220;Ku India, mwana muvwanda<br \/>\nCrishna (wakali kutondezyegwa kali leza mwana <em>uusiya cikanda<\/em>), kali mumatansyi aaleza<br \/>\nmukaintu Devaki, kumwi katondezyedwe ulaa masusu mbuli boya bwa mbelele aciwa<br \/>\ncikoya camuntu uusiya nanka walunyungu lwa bana Afulika.&#8221;<sup>34<\/sup><br \/>\nZifwanikiso zyamazubaano, zitondezya Crishna\/Krishna kalaa ciwa camusyobo<br \/>\nwiimpene amusyobo wa ciwa cabanyina.<\/p>\n<table width=\"480\" border=\"0\" align=\"center\">\n<tbody>\n<tr>\n<td valign=\"top\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"hindu nimrod\" alt=\"hindu nimrod\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/The20Hindu20Pantheon.jpg\" width=\"230\" height=\"324\" border=\"0\"><\/td>\n<td valign=\"top\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"krishna\" alt=\"krishna\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/Modern20artwork20still20portrays20Krishna20with20dark20skin.jpg\" width=\"230\" height=\"324\" border=\"0\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"text-align: center; font-size: 10px\" valign=\"top\">Eeci cibumbwa cifwalidwe cizwa ku Bbunganino lyaba Hindu, citondezya Nimrod mu Hindu, a Krishna kalaa masusu aciwa mbuli bana Afulika (Edward Moor. London: T Bensley).<\/td>\n<td style=\"text-align: center; font-size: 10px\" valign=\"top\">Zifwanikiso zyamazubaano zicitondezya Krishna kalaa cikanda cisiya mbi.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div align=\"justify\">\n<p>Cikkelo cabumboni inga<br \/>\ncaambilizya kuti Nimrod wakalaa ciwa camusyobo wacintu cisiya. Mbwaanga<br \/>\nNimrod\/Saturn wakali leza zuba weendelezya buzuba bwa Mujibelo, oobo buzuba<br \/>\nbwakaulikwa zina lyakwe, alimwi Nimrod wakali kwiiminina muntu muna Afulika<br \/>\nmububambe bwamubili wakwe, nkabela mutwe wa muntu uusiya mbi, ncitondezyo<br \/>\nceelede kutondezya leza uusisidwe, walo ooyo ngu Saturn abuzuba bwakukomba<br \/>\nnguwe, bwa Mujibelo. &#8220;Saturn, leza uusisidwe, &#8211; leza wa Maseseke, ooyo<br \/>\nngwayiminina Poopo, ulaa maseseke aakonzya kuyubunwidwa buyo baabo basangane<br \/>\nmubulozi bwamaseseke aayo&#8221;<sup>35<\/sup> ; ulitondezyedwe atalaa cidinto<br \/>\ncokwa Poopo Benedict kali mbuli mutwe wa muntu uusiya mbi uulyaangide muncinda<br \/>\nkumutwe. Kutondezya cinkonzya eeco, ncintu cimvwisyigwa buyo abantu basyoonto<br \/>\nbasangene mubulozi, ncintu citondezya cuuno ca Poopo kuti ngo Musanduluzi<br \/>\nMupati wa Maseseke.<\/p>\n<p>Mucishinshimi, malama<br \/>\nwiiminina bulelo bwa Medo-Persia.<sup>36<\/sup> Kusumpula buzuba bwa Nsondo kuti<br \/>\nmbuzuba busetekene, kwakazyila kumaseseke aabupaizi bwaku Persia, kapati bwa<br \/>\nMithraizimu. Malama, aboobo, wiiminina kusumpula buzuba bwa Nsondo.<br \/>\n&#8220;Mulimo wacidinto eeci, ngwakutondezya maseseke amakanze aaku<br \/>\nBbabbuloni.&#8221;<sup>37<\/sup> Aboobo, eezi zitondezyo zyobile zilaatala<br \/>\nlyacidinto cokwa Poopo Benedict, nzitondezyo zilaa maseseke aayiminina mazuba<br \/>\naa Nsondo a Mujibelo, mulimo wazitondezyo eezi ngwakutondezya mwini wamazuba<br \/>\naayo, kumuntu uusangene bupaizi oobo, kuti ooyo ngo silutwe ulaa nguzu atalaa<br \/>\nmazuba <em>obile antoomwe<\/em> aakukomba aayo. Mutwe wamuntu uusiya wiiminina<br \/>\nleza uukombwa Mujibelo, Malama <br \/>\nwiiminina  leza uukomba mu Nsondo.<br \/>\nOoyo uulaa cidinto cilaa zitondezyo eezyi, ngo silutwe uupandulula maseseke<br \/>\naaku Bbabbuloni. Kumuntu uutasangene bupaizi oobo, aaya maseseke alisangene<br \/>\nmumulimo wakuti muntu inga watobela silutwe wamazuba akukomba aayo kwiinda<br \/>\nmukulya musa akutambula masakalamenti mu Nsondo amubuzuba bwa Mujibelo aciindi<br \/>\nca 4 koloko kumazuba, mpoonya akubalila musa ooyo kuti ngwakumamanino aamvwiki.<sup>38<\/sup><\/p>\n<p>Pele kucili maseseke<br \/>\naayindide kusiswa aaciyandika kuyubununwa: kuganta kuti nguni mwini leza<br \/>\nuusisidwe. Nguni ooyo <em>Nimrod<\/em><br \/>\nngwaakali kwiiminina? Mwaapositolo Paulu wakaingula mubuzyo ooyu: &#8220;Pele<br \/>\nIme ndaamba kuti, eezyo zintu bantu bamasi nzyobapaizya, eelyo nobatuuzya<br \/>\nzipaizyo kumadaimona akumizimo yabo, alimwi kutali ku Mwami Yahuwah: alimwi Ime<br \/>\nnjanda kuti inywe mutabi nomukamantana amizimo nokuba masabe pe.&#8221;<sup>39<\/sup><br \/>\nEezyo nguzu zyakaintizya Nimrod akusungilizya baabo bakali kumukomba, kunyina<br \/>\nacimbi pe, pele ninguzu zya Saatani mwini, sinkondonyina wamuntu a Mwami<br \/>\nwakujulu.<\/p>\n<p class=\"indenttext\">Lino, kuti twalibuzyabuzya, inga kwajanika kuti, mbwaanga zina lya<br \/>\nSaturn lyakali zina lya silutwe wabupaizi ooyo wakali<em> kubonwa ameso<\/em>,<br \/>\nnkabela alyalo zina lya Teitan lyakali zina lyakali kwiitwa silutwe wabupaizi<br \/>\ninga kwatakali kulibonya, silutwe wamunyama wa [ Ciyubunuzyo 13].Teitan<br \/>\nngomusyobo mbolilembwa eelyo zina lya Sheitan mumulaka waci Chaldeani, ooyo<br \/>\nwakali kwiitwa kuzwa nsiku lini kuti ngu Saatani abantu aabo bakomba madaimona<br \/>\nbaku Kurdistan; alimwi abaku Armenia nanka ku Kurdistan,<sup>40<\/sup> ooku<br \/>\nkukomba Dyabooli nkokujatikene mu Maseseke aaci Chaldeani aayo aakamwaikila<br \/>\nkumbo munyika ya Asia, akuya ku Etruria aku Loma. Tacili cintu cikonzya kukakwa<br \/>\nkuti . . . Teitan, mulusyomo lwa Bakomba mituni, wakalikonzyene a Dyabooli, naa<br \/>\nSaatani.<sup>41<\/sup><\/p>\n<p>Inga caba cintu cikatazya<br \/>\nkubantu bamazubaano kuti babone mbwaaswaangene mazina aa &#8220;Saatani&#8221;<br \/>\nand &#8220;Teitan.&#8221; Nokuba boobo, kuli cintu cimwi cikonzya kwaatondezya<br \/>\nmbwaaswaangene mulwiiyo lwamabala. Mulaka wansiku waci Chaldee kanjaanji wakali<br \/>\nkulembulula mabala aa Sh a S kuti abe T. Amulange mikonzyanyo iitobela ansi<br \/>\naawa:<strong><\/strong><\/p>\n<p><strong>Mabala aaci<br \/>\nHebulayo                               amuci Chaldee<\/strong><em><\/em><\/p>\n<p><em>Shekel <\/em>(kupima bulemu wacintu )               <em>Tekel<\/em><\/p>\n<p><em>Shabar <\/em>(kutyola)                                         <em>Tabar<\/em><\/p>\n<p><em>Seraphim                                                    <br \/>\nTeraphim<\/em> <em><\/em><\/p>\n<p><em>Asar <\/em>(kuvwuba)                                           <em>Atar<\/em><\/p>\n<p>Lino kosiila kumbali zyoonse<br \/>\nzinkonzya zyalweeno, azitondezyo, misa amasakalamenti aabakomba mituni amazina<br \/>\naasisikizya baleza bamadaimona amisangu iili mu buna Kristu; cintu cinga<br \/>\ncacaazya antangalala, ncintu citondezya kuti nguni wini leza uusisidwe kunzaa<br \/>\nbupaizi bwansiku abupaizi bwalweeno bwamazubaano boonse: ngu Saatani ncobeni,<br \/>\nkwiina awumbi pe. Ooku takuli kusampaula Bakatolika baku Loma pe. Pele,<br \/>\nnkuzumina kuti aayo \u201cmaseseke aamalweza&#8221;<sup>42<\/sup>, ngaakali kwaamba<br \/>\nmwaapositolo Paulu mumusela mutaanzi, aakamwaikizyanya akunjilauka nyika <em>yoonse<\/em>,<br \/>\nkusanganya a BaJuuda a Basikutongooka mbweenya buyo. Misela yakainda musyule,<br \/>\nyakavwukkila kasimpe ka maseseke aaku Bbabbuloni kunsaa lweeno cakuti kunyina<br \/>\nmuntu pe pele aabo basangene bupaizi oobo uukonzya kuzyiba kasimpe koonse:<br \/>\nboonse bantu bakomba Mujibelo tabakubwene pe kuti bakomba<br \/>\nSaturn\/Sheitan\/Saatani. Mu Mangwalo, Bbabbuloni ncitondezyo ciiminina<br \/>\nkupyopyongana abupaizi bwalweeno. Nokuba boobo, bunji bwa basicikolo<br \/>\nbalazuminana kuti eeli zina lya Bbabbuloni lyakali kwiiminina kuti<br \/>\n&#8220;Mulyango wa baleza.&#8221; <\/p>\n<p>Oobo buzuba muntu mbwasala<br \/>\nkuti akombe, mbobuzuba bugakimide kukomba kwakwe muntu ooyo kuli Leza<br \/>\nweendelezya akutaminina buzuba oobo kuti mbuzuba bwakwe. Kufumbwa kukomba<br \/>\nmubuzuba bubalilwa akupimwa kubelesya kkalenda lyalweeno, ooyo ngo mulyango<br \/>\nwabaleza balweeno naa (zyeelo, madaimona, basangu, masabe, dyabooli atuyowela).<br \/>\nOoyu ngo mulazyo ngwaakali kwaamba lwakwe Kristu eelyo Walo naakati, &#8220;Nkaambo<br \/>\nMwanaamuntu ngo Simalelo wa buzuba bwa Nsabata abwalo.&#8221;<sup>43<\/sup><br \/>\nSimalelo wabuzuba bwa Nsondo ngu <em>Solis<br \/>\nInvicti <\/em>(izuba litakonzyi kuzundwa). Simalelo wabuzuba bwa Mujibelo<br \/>\nngu Saturn\/Sheitan\/Saatani. Simalelo wabuzuba bwa Nsabata, Mulengi wajulu<br \/>\nanyika azilengwa leza zyoonse. Kutegwa muntu agamike kupaila kwakwe kuli leza<br \/>\nuululeme, muntu weelede kukomba mubuzuba bululeme bwa Leza\/ leza ooyo, bupimwa<br \/>\nakubalilwa kubelesya kkalenda  Lyakwe\/<br \/>\nlyakwe. Kulazika kumbali milimo yako yoonse akubamba buzuba oobo mbolyookezya,<br \/>\nooko nkokutondezya kupa bulemu kuli Sibulemu ooyo uulela buzuba oobo. <\/p>\n<p>Yebo utalisungilizyi<br \/>\nkuyeeyela mumizeezo yako kuti kukomba mu Nsondo ncintu citakwe mulandu kwiinda<br \/>\nkupaila mumazuba amwi. Kupaila Mujibelo kugamika kukomba kwamuntu ooyo kuli leza<br \/>\nusisidwe ooyo, wakaulikwa buzuba oobo, Saturn\/Sheitan\/Saatani. Nokuba boobo,<br \/>\nakwalo kukomba mumazuba obile aaya kuliswaangene cakutajokolosya. Kukomba mu<br \/>\nNsondo, mubuzuba \u201cbutaanzi\u201d bwa mvwiki, ncintu ciyungizya kutonkela kumbele<br \/>\nlweeno lwakuti Mujibelo, mbobuzuba \u201cbwaciloba\u201d bwa mvwiki yamazubaano, akuti<br \/>\nbweelede kuba Nsabata yamasimpe. Boonse aabo bakomba kubelesya kkalenda<br \/>\nlyabakomba mituni lyokwa poopo, bazumanana kutabilila Maseseke aaku Bbabbuloni,<br \/>\naayo aakanjilauka akulisamika ciwa ca bunaKristu mumusela wane, akusangana<br \/>\nmukupaila Nimrod. Mukucita boobo, bapa bulemu kunguzu eezyo<br \/>\nzyakamusumpwide  akumukulwaizya mumicito<br \/>\nyakwe: nguzu zyokwa Saatani.<\/p>\n<p>Basikutongooka aabo bapaila<br \/>\nmu Nsondo aba sinsabata bakomba Mujibelo, tabaluleme mukulizeeza kuti baliluleme<br \/>\nkwiinda Bakatolika baku Loma. Ba George Sinclair baku Ulbster bakati:<br \/>\n&#8220;BuLoma ninzila ya Bunakristu iibambuludwe yakukomba zibumbwa, alimwi<br \/>\niliimpene kuzwa kubuna kristu nkaambo ilainda kubaa bumpelenge, lunya, ntenda<br \/>\nalimwi ilatambula kufumbwa musyobo wabupaizi wamalabisi uusofweede.&#8221;<sup>44<\/sup><br \/>\nEeci ncecintu cinjilaukide Bunakristu boonse, ncobeni, anyika yoonse eeyi<br \/>\niliswaangene mukubelesya kkalenda lyakubeja lya Maseseke aaku Bbabbuloni \/<br \/>\nLoma.<\/p>\n<p>Inkondo yakulwanina kukomba,<br \/>\neeyo yakatalika ciya ciindi Lusifa naakalipeekezya akutaminina bulemu<br \/>\nbwakeelede kupegwa buyo kuli Eloah wamasimpe alikke, iyoolula akukalala<br \/>\nkulwanwa kusikila kumamanino kwini kwaciindi. <em>Aaka<\/em> nkakaambo kalwaninwa<br \/>\nmunkondo mpati akataa Mulengi a Lusifa. Masimpe kuti lino maseseke aaku Bbabbuloni<br \/>\navwumbulwa akusiigwa antangalala, akuti ooyo leza uusisidwe, Saturn, lino<br \/>\nwabbununwa kuti nkukomba zyeelo, mizimo adyabooli, alimwi akuyubununa kwiinda<br \/>\ncintu cili coonse mbocikonzyeka kucitwa, kuti eeco ciindi cakaambwa mu<br \/>\nCiyubunuzyo kuyoocitika munsaa kuzyokela kwa Kristu, casika lino alindiswe.<\/p>\n<p class=\"indenttext\">Muzilengaano zya Mamanino aaciindi, kaindi kasyoonto <em>munsaa<br \/>\nlubeta lwakwe<\/em>, Johane wakabona kwaciindi citaanzi Cikombelo Cizangide<br \/>\n\u201ckacilembedwe ankumo lyaco\u201d (Ciyubunuzyo 17:5). Ninzi ncociiminina eeco cilembedwe<br \/>\n\u201c<em>ankumo yakwe<\/em>\u201d? Hena tacaambilizyi buyo kuti, kaindi kasyoonto kayanda<br \/>\nkubetekwa, ciimo cakwe cinoozwidilide cakuti, kufumbwa muntu ulaa meso aalanga<br \/>\nakubona, ooyo weendelezyegwa amoza, uyoolizyibila mwini, mbuli mbocibede kuti ,<br \/>\n. . . ayibaluke zina eelyo . . .  Moza wa<br \/>\n[Yahuwah] ndyaakapede cikombelo, mbolyeelela cikombelo eeco. Lubeta lwa<br \/>\nBbabbuloni luyaa kubinda kuswena cino ciindi; alimwi eelyo noluyaa kuswena,<br \/>\nLuzyalo lwa . . .  Mwami [Yahuwah],<br \/>\nkalweendelana a Jwi lyokwa . . . [Yahuwah], amumuni kuumunika kuzyila mujulu<br \/>\nlyoonse, kuyoolibonya masimpe kuti Loma ngo Bbabbuloni ncobeni wa Kumamanino<br \/>\naciindi; akuti ciimo camilimo yakwe, zibumbwa zyakwe, mapobwe azilengwa zyakwe,<br \/>\nbapaizi bakwe amicito yabo yoonse, bakasungulwa kuzwa kumunzi wansiku wa<br \/>\nBbabbuloni.<sup>45<\/sup><\/p>\n<p>Aaya mazwanga mapati kwiinda yaayo aalwanwa akataa Bakatolika a<br \/>\nBasikutongooka, nokuba alakataa baabo babamba Nsondo abaabo babamba nsabata<br \/>\nMujibelo. Buno buzuba Ijulu liyubunwida <br \/>\ntusimpe twa kukomba Mulengi wesu kumizeezo yamuntu eeyo yakasizyigwa<br \/>\namusinze wamanjezyeezya aziyanza zyakukomba mituni zyiimpene. Kupaila leza<br \/>\numwi, ncintu cikonzya buyo kucitwa mukubalila buzuba bwakukomba akubelesya<br \/>\nkkalenda lyabakomba mituni. Kutegwa muntu atondezye bulemu ku Mulengi, kkalenda<br \/>\nLyakwe libelesya mwezi-azuba antoomwe, ndelyeelede kubelesyegwa kubalila<br \/>\nakujana buzuba Bwakwe busetekene. Aaka nkakaambo keni kalwaninwa, njembaakani<br \/>\nyakulisalila njalangene mumeso muntu uuli woonse uukkede atalaa nyika: Nguni<br \/>\nyebo ngoti kakutaukile?<\/p>\n<p><sup><\/sup><\/p>\n<p align=\"justify\">\n<hr style=\"width: 33%\" align=\"left\">\n<p><sup>1<\/sup> Muleli waku Amelika,, Theodore Roosevelt, wakali muwezi wakalaa<br \/>\nmpuwo. Eelyo naakali kwaamba ncayeeya akaano aaka wakati: \u201cIme njeeya kuti eeco<br \/>\ncakacitika kuli basyuumbwa-balya-bantu ku Uganda . . . ngamakani aayebeka<br \/>\naalembedwe.\u201d (Lugwalo lwakwe kuli F. C. Selous mubbuku lya Forward, <em>The Man-Eaters of Tsavo<\/em>,<br \/>\nlyakalembwa aba John H. Patterson<em>.<\/em>)<\/p>\n<p><sup>2<\/sup> Mangwalo lwawo aambilizya banyama banjidwe mizimo, masabe nokuba<br \/>\nbasangu. Langa Mateyo 8:31-32.<\/p>\n<p><sup>3<\/sup> Patterson, <em>The<br \/>\nMan-Eaters of Tsavo<\/em>, &#8220;Basyuumbwa balya Bantu balibonya ciindi<br \/>\ncitaanzi,&#8221; Caandaano 2.<\/p>\n<p><sup>4<\/sup> Patterson, <em>op.<br \/>\ncit.<\/em>, &#8220;Lufu lwa Syuumbwa Ulya-bantu Mutaanzi,&#8221; Caandaano<br \/>\n8.<\/p>\n<p><sup>5<\/sup> Patterson, <em>op.<br \/>\ncit., <\/em>Lufu lwa Syuumbwa Ulya-bantu Wabili,&#8221; Caandaano 9.<\/p>\n<p><sup>6<\/sup> Cipekupeku camu 1996 cakaano aaka, <em>The Ghost and the Darkness<\/em>, cakatamininakuti<br \/>\nkwakafwa bantu bali 135. Ooyu mweelwe uyeeme akaambo aako nkaakaamba Patterson<br \/>\nmu 1925. Ibbuku lya Patterson, lyakalembwa mu 1907, lyaamba kuti bamweenye bali<br \/>\n28 bakafwa &#8220;kusanganya atalaa milwi yabana Afulika batabalidwe.&#8221; Makani<br \/>\naakavwuntaulwa akulembwa mubbuku lyamutwe wakuti <em>Proceedings of the National Academy of Sciences<\/em>,<br \/>\nakubikka mweelwe wabantu bakaligwa basyuumbwa kuti wakali 35 alimwi banji<br \/>\nbasika 75 bakajaigwa nokuba kuti tiibakaligwa. Kobala acilembedwe cilaa mutwe<br \/>\nwakuti <em>The Lion&#8217;s of Tsavo:<br \/>\nExploring the Legacy of Africa&#8217;s Notorious Man-Eaters<\/em>, (New York:<br \/>\nMcGraw-Hill, 2004), cakalembwa aba Dr. Bruce Patterson.<\/p>\n<p><sup>7<\/sup> Homer, upandulula Nimrod &#8220;kuti wakali muwezi mupati wampuwo<br \/>\nwakalaa mubili mupati. . . Sikweema umweezyekanya  aa Pelorian; cintu cipati, eeco cilaa ciimo<br \/>\ncipati mbuli nkalakata yamuntu. . . .&#8221; (William Holwell, <em>A Mythological, Etymological, and<br \/>\nHistorical Dictionary<\/em>, (London: C. Dilly, 1793) p. 308. <\/p>\n<p><sup>8<\/sup> Alexander Hislop, <em>The<br \/>\nTwo Babylons<\/em>, (New Jersey: Loizeaux Brothers, Inc., 1959) pp. 66 a<br \/>\n67.<\/p>\n<p><sup>9<\/sup> Ovid, <em>Fasti<\/em>,<br \/>\nlib. I. II. 95, 99, Vol. III, p. 18.<\/p>\n<p><sup>10<\/sup> &#8220;Cybele,&#8221; <em>Tooke&#8217;s<br \/>\nPantheon of the Heathen Gods and Illustrious Heroes<\/em>, tr. Andrew<br \/>\nTooke, (London, 1806), kutaanguna lyakalembedwe mutwe wakuti <em>Pantheum Mythicum Seu Fabulosa Deorum<br \/>\nHistoria<\/em> asicikolo mu Jesuiti Fran\u00e7ois Pomey, p. 153.<\/p>\n<p><sup>11<\/sup> Hislop, <em>op.<br \/>\ncit.<\/em>, p. 207.<\/p>\n<p><sup>12<\/sup> &#8220;Bumboni butondezya kuti ooku kutaminina kwakacitwa ciindi<br \/>\ncitaanzi mu 431, kobala ncaakalemba Elliot kuti <em>Hor\u00e6<\/em>, Vol. III, p. 139. Mumwaka wa 429 walo<br \/>\nwakasendekezya kuti, muumwaka buyo wa 431 eelyo kutaminina ooku<br \/>\nnikwakayambukila kulaale akulyaandaanya .&#8221; (Hislop, <em>ibid.<\/em>, zyoonse zyobile<br \/>\nzyakalembululwa.)<\/p>\n<p><sup>13<\/sup> Langa John Parkhurst, <em>An<br \/>\nHebrew and English Lexicon, Without Points<\/em>, (London, 1799), p. 602.<\/p>\n<p><sup>14<\/sup> Hislop, <em>op.<br \/>\ncit.<\/em>, p. 208.<\/p>\n<p><sup>15<\/sup> Hislop, <em>ibid.<\/em>,<br \/>\npp. 208-210; langa cakalembwa a Jacob Bryant, <em>A New System or an Analysis of Ancient Mythology<\/em>,<br \/>\n(London: J. Walker, 1807) Vol. I, pp. 308-311, 356, 359-362.<\/p>\n<p><sup>16<\/sup> Ciyubunuzyo 17:5<\/p>\n<p><sup>17<\/sup> &#8220;Mumaseseke aa Musa, aabo bakomba bayiisyigwa kukomba<br \/>\nmunzila eeyi: \u2018Leza UUSISIDWE, alimwi Mufutuli wangu, kobaa luzyalo kuli<br \/>\nndiswe.&#8217; \u2013(M&#8217;Gavin&#8217;s<em>Protestant<\/em>,<br \/>\nVol. II., p. 79, 1837.) Nkukuli ooku kupailila \u2018Leza Uusisidwe&#8217; nkukwakazyila,<br \/>\npele buyo kuzwa kukukomba Saturn wansiku, ooyo ngo &#8216;Leza Uusisidwe&#8217;? Mbweenya<br \/>\nPoopo mbwaakalemekezya leza muna Bbabbuloni kwiinda muzina lya St. Dionysius, a<br \/>\nSt. Bacchus, ooyo wakajaigwa,&#8217; mbweenya buyo alyalo zina lya \u2018Satur&#8217;<br \/>\nlyakasanganyigwa mukkalenda lyakwe: nkaambo buzuba bwa  Miyoba 29<sup>th<\/sup> ndipobwe lyakusekelela<br \/>\n\u2018St. Satur,&#8217; ooyo wakajaigwa. \u2013 (Ibbuku lyokwa Chambers lyakuti <em>Book of Days<\/em>, p.<br \/>\n435)&#8221; Hislop, <em>op. cit.<\/em>,<br \/>\np. 269.<\/p>\n<p><sup>18<\/sup> <em>Fasti<\/em>,<br \/>\nlib. VI. II. 31-34, Vol. III, p. 342.<\/p>\n<p><sup>19<\/sup> <em>Historia<br \/>\nNaturalis<\/em>, lib. III. 5, p. 55.<\/p>\n<p><sup>20<\/sup><em> Origo Gentis Roman\u00e6<\/em>, cap.<br \/>\niii.<\/p>\n<p><sup>21<\/sup> Hislop, <em>op. cit.<\/em>,<br \/>\npp. 269-270.<\/p>\n<p><sup>22<\/sup> Langa cilembedwe aawa<br \/>\nwww.vatican.va\/holy_father\/benedict_svi\/elezione\/stemma-benedict-svi_en.html.<br \/>\nNokuba kuti ncintu \u201ccijanikajanika muziyanza zyaku Bavarian,&#8221; kunyina<br \/>\nmuntu uuzyi pe mbucatalika cilengwa eeci pe.<\/p>\n<p><sup>23<\/sup> <em>Ibid. <\/em><\/p>\n<p><sup>24<\/sup> Langa cilembedwe aawa www.heraldry.ws\/info\/article05.html;<br \/>\nawaawa, www.fleurdelis.com\/meanings.htm<\/p>\n<p><sup>25<\/sup> <em>Ibid. <\/em><\/p>\n<p><sup>26<\/sup> Imwi minzi yobile nja Loma a Jelusalemu.<\/p>\n<p><sup>27<\/sup> Langa cili waawa www.crusades-encylopedia.com, St. James Uujaya<br \/>\nMalama.<\/p>\n<p><sup>28<\/sup> Langa cili waawa www.vatican.va\/holy_father\/benedict_svi\/elezione\/stemma-benedict-svi_en.html.<\/p>\n<p><sup>29<\/sup><br \/>\nwww.telegraph.co.uk\/news\/worldnews\/1529021\/Muslims-condemn-Pope-for-insulting-Prophet.html<\/p>\n<p><sup>30<\/sup> Hislop, <em>op.<br \/>\ncit.<\/em>, p. 43.<\/p>\n<p><sup>31<\/sup> Sir John Gardner Wilkinson, <em>op.<br \/>\ncit.,<\/em> Vol. VI, Plate 33.<\/p>\n<p><sup>32<\/sup> Langa cilembedwe aawa Hislop, <em>op.<br \/>\ncit.<\/em>, pp. 44 a 45; Wilkinson, <em>op.<br \/>\ncit<\/em>., Vol. IV, pp. 341 a 353.<\/p>\n<p><sup>33<\/sup> Osiris wakali kutondezyegwa kasamide mulembo uutuba wakuzikkilwa<br \/>\nnkaambo wakali leza wabuumi butobela lufu.<\/p>\n<p><sup>34<\/sup> Hislop, <em>op.<br \/>\ncit.<\/em>, p. 238.<\/p>\n<p><sup>35<\/sup> Hislop, <em>ibid.<\/em>,<br \/>\np. 271.<\/p>\n<p><sup>36<\/sup> Langa cili mu Daniele 7; kweezyekanya acili mu Daniele 2:38-40.<\/p>\n<p><sup>37<\/sup> www.stedmundsbury.gov.uk\/seb\/live\/arms.cfm<\/p>\n<p><sup>38<\/sup> Ofisi lya  Bbishopo<br \/>\nSkylstad, Mupaizi Katolika waku Spokane, Washington. Eelyo naakabuzyigwa,<br \/>\nMugwasyi wa Bbishopo wakati, &#8220;Kufumbwa ciindi kaciindide ciindi ca 4<br \/>\nkoloko Mujibelo inga caambwa kuti nciindi ca musa a sakalamenti lya kumamanino<br \/>\naamvwiki. Eeco ncecitola busena bwa mvwiki yoonse. Yebo toyelede kuunka ku musa<br \/>\nkuyootambula sakalamenti alimwi mu Nsondo.&#8221;<\/p>\n<p><sup>39<\/sup> I Bakolinto 10:20<\/p>\n<p><sup>40<\/sup> Frederick Walpole, <em>The<\/em><em>Ansayrii<\/em>,<br \/>\n(London: Richard Bentley, 1851) p. 397. Langa acakalembwa, a Ba Austen H.<br \/>\nLayard, <em>Nineveh and Its<br \/>\nRemains<\/em>, (London: John Murray, 1853), Vol. I, pp. 287-288. Aabo ba<br \/>\nTurki, bakazyila kumulonga wa Euphratesi, abalo bakaamba mbweenya buyo. Mubbuku<br \/>\nlya <em>Redhouse&#8217;s Turkish<br \/>\nDictionary<\/em>, izina lya &#8220;Saatani,&#8221; lyaambwa kuti <em>sh\u00e8yt?n<\/em> (J. W. Redhouse,<br \/>\nLondon: Bernard Quaritch, 1880, p. 277.) <\/p>\n<p><sup>41<\/sup> Hislop, <em>op.<br \/>\ncit.<\/em>, p. 276.<\/p>\n<p><sup>42<\/sup> II Batesalonika 2:7<\/p>\n<p><sup>43<\/sup> Mateyo 12:8<\/p>\n<p><sup>44<\/sup> <em>Letters to the<br \/>\nProtestants of Scotland<\/em>, First Series, (Edinburgh, 1852), p. 121,<br \/>\nmbuli bwaalembedwe mubbuku lya Hislop, <em>op.<br \/>\ncit.<\/em>, p. 285.<\/p>\n<p><sup>45<\/sup> Hislop, <em>op.<br \/>\ncit.<\/em>, pp. 2-3.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"featured_media":215292,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"class_list":["post-108337","wlc-article","type-wlc-article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","wlc-article-category-kkalenda-lya-yah","wlc-content-directory-creator-s-calendar-vs-rome-s-calendar-the-issues-at-stake"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Maseseke aaku Bbabbuloni: Leza Uusisidwe - Worlds Last Chance<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Maseseke aaku Bbabbuloni: Leza Uusisidwe - Worlds Last Chance\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Silumamba John Patterson wakalaa mulimo mupati. Impuwo yakumanizya kusimpa akulazyika njanji iizwa ku Uganda kusikila ku Mombasa yakali dumide kapati. Mulimo ookwa John wakali wakuyaka cizabukilo atalaa Mulonga wa Tsavo. Mbwaanga walo wakali muvwimi wakali kukondwa kuvwima banyama bapati, bamusyokwe, John wakali kulangila kutembaulwa kapati eelyo naakali kubeleka kubusena ooko kwakali kujanika banyama musyokwe. Kumwi [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Worlds Last Chance\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-20T16:10:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/babylonian-mysteries-the-hidden-god-citonga.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"250\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"167\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"28 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/\",\"url\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/\",\"name\":\"Maseseke aaku Bbabbuloni: Leza Uusisidwe - Worlds Last Chance\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/babylonian-mysteries-the-hidden-god-citonga.jpg\",\"datePublished\":\"2012-12-03T12:01:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-20T16:10:21+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"to-ZM\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"to-ZM\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/babylonian-mysteries-the-hidden-god-citonga.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/babylonian-mysteries-the-hidden-god-citonga.jpg\",\"width\":250,\"height\":167},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Articles\",\"item\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Maseseke aaku Bbabbuloni: Leza Uusisidwe\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/\",\"name\":\"Worlds Last Chance\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"to-ZM\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Maseseke aaku Bbabbuloni: Leza Uusisidwe - Worlds Last Chance","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Maseseke aaku Bbabbuloni: Leza Uusisidwe - Worlds Last Chance","og_description":"Silumamba John Patterson wakalaa mulimo mupati. Impuwo yakumanizya kusimpa akulazyika njanji iizwa ku Uganda kusikila ku Mombasa yakali dumide kapati. Mulimo ookwa John wakali wakuyaka cizabukilo atalaa Mulonga wa Tsavo. Mbwaanga walo wakali muvwimi wakali kukondwa kuvwima banyama bapati, bamusyokwe, John wakali kulangila kutembaulwa kapati eelyo naakali kubeleka kubusena ooko kwakali kujanika banyama musyokwe. Kumwi [&hellip;]","og_url":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/","og_site_name":"Worlds Last Chance","article_modified_time":"2025-08-20T16:10:21+00:00","og_image":[{"width":250,"height":167,"url":"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/babylonian-mysteries-the-hidden-god-citonga.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"28 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/","url":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/","name":"Maseseke aaku Bbabbuloni: Leza Uusisidwe - Worlds Last Chance","isPartOf":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/babylonian-mysteries-the-hidden-god-citonga.jpg","datePublished":"2012-12-03T12:01:00+00:00","dateModified":"2025-08-20T16:10:21+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/#breadcrumb"},"inLanguage":"to-ZM","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"to-ZM","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/#primaryimage","url":"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/babylonian-mysteries-the-hidden-god-citonga.jpg","contentUrl":"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/babylonian-mysteries-the-hidden-god-citonga.jpg","width":250,"height":167},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/babylonian-mysteries-the-hidden-god\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Articles","item":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Maseseke aaku Bbabbuloni: Leza Uusisidwe"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website","url":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/","name":"Worlds Last Chance","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"to-ZM"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/wlc-article\/108337","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/wlc-article"}],"about":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/types\/wlc-article"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=108337"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/media\/215292"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=108337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}