{"id":108319,"date":"2012-12-03T12:03:00","date_gmt":"2012-12-03T12:03:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/wlc-article\/migrating-bana-kristu-bayaakutalika-kukomba-mituni\/"},"modified":"2025-08-20T15:52:46","modified_gmt":"2025-08-20T15:52:46","slug":"bana-kristu-bayaakutalika-kukomba-mituni","status":"publish","type":"wlc-article","link":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/articles\/kkalenda-lya-yah\/bana-kristu-bayaakutalika-kukomba-mituni\/","title":{"rendered":"Bana Kristu bayaakutalika kukomba Mituni"},"content":{"rendered":"<p class=\"indenttext\"><em>Mazina aabakomba mituni ngobaita mazuba<br \/>\naamvwiki akainduluka kulembwa amukkalenda libelesyegwa muzisi zyiliita kuti<br \/>\nnzyabuna Kristu. Kufumbwa ciindi notulanga akkalenda lilikunembo lyesu,lyoonse<br \/>\nkuli ciibalusyo calukamantano akataa Buna Kristu aBukombi bwazilengwa leza oobo<br \/>\nbwaacitika nkaambo kakuleya kasimpe kupati&#8211; ooko \u201ckuleya kasimpe\u201d nkwaakali<br \/>\nkaambilizya mwaapositolo Paulu, kwaacitika mumisela mitaanzi yacikombelo cabuna<br \/>\nKristu akubamba Bbabbelo wamazubaano uuzwide kupyopyongana mulusyomo,<br \/>\namuzilengwalengwa eezyo zilipeekezya muzina lyokwa Kristu.<sup>(1)<\/sup><\/em><\/p>\n<p>Ncintu citeeleleka, pele cuusisya, ncakuti<br \/>\nBana Kristu bamazubaano beezyeezya kuti eeyo mvwiki iizyibidwe mazubaano,<br \/>\nyakali kuzinguluka kakwiina kulekezya kuzwa Kumalengelo:nyika yoonse<br \/>\nilisaawngene kubelesya kkalenda lina Gregory kwamyaka iili makumi cisambomwe<br \/>\nalimwi kujanza limwi, zibeela ziindene zyanyika yakumbo, zyakazumina kubelesya<br \/>\nkkalenda lina Juliyasi kwamyaka ili zyuulu zyobile yakainda! Nokuba boobo, <em>kubula<br \/>\nluzyibo<\/em> lwa kasimpe tacili cintu cikonzya kucinca kasimpe pe; mbuli<br \/>\nmbwaakayungizya kwaambaYahuwah muli Hosiya 4:6: \u201cBantu bangu balanyonyooka<br \/>\nnkaambo kakubula luzyibo.\u201d Mulimo wamuntu uli woonse ngwa kuliyandawida kuti<br \/>\nninzi kasimpe akukkala maumi aabo kweendelanya aluzyibo oolo.<\/p>\n<p>Kuswaangana akataa Buna Kristu abukombi<br \/>\nbwazilengwa leza munzila ya Mithraizimu, wakali mulimo wakatola myaanda myaanda<br \/>\nyamyaka. Eelyo niwaamanizya kucitika mulimo ooyu, Nsabata yakasimpe yamulawo<br \/>\nwane yakasweekela mukweezyeezya kwakuti mvwiki yamazubaano yakasikila alindiswe<br \/>\nkakwiina kucinca kuzwa Kumalengelo. Nokuba kuti kuli zibeela zya Cizuminano<br \/>\nCipya eezyo zyaamba kuti, bana Kristu bakacinamatide zilengwa zyakukomba<br \/>\nzilengwa leza, pele kucinca kupati kwakasobelela kunjila mucikombelo kwiinda<br \/>\nmumakkalenda aamisyobo misyobo. Ikkalenda lina Juliyasi, litobezya zuba lilikke<br \/>\nkalijisi amvwiki iizunguluka kakunyina kulekezya<br \/>\neelyo lyakaimpene kuzwa ku kkalenda litobezya mwezi azuba antoomwe, eelyo<br \/>\nndibaali kubelelsya bama Juuda abamaapositolo bana Kristu. Kucita makwebo acisi<br \/>\ncibelesya kkalenda liimpene, cakali cintu cikatazya. Aboobo kuzwa muzyalani<br \/>\nlyamusela mutaanzi kazyedwe Kristu, Ignatius \u201cwakabanda nzila iisumpula kubamba<br \/>\nNsondo akuleka kubamba Nsabata.\u201d <sup>(2)<\/sup><\/p>\n<p>Bana Kristu baku Loma,  bakali bamwi bataanzi kutalika kukomba<br \/>\nkutobezya kkalenda lina Juliyasi kuleka Kkalenda lya Bbaibbele. Eeci<br \/>\ncakaletelezya kuzingwa mizeezo akataa bakomba zilengwa leza. Munsaa myaka<br \/>\n175-178 A.D. Kazyedwe Kristu, Celsus, umwi musongo uyiide waku Loma, wakalemba <em>On<br \/>\nthe True Doctrine<\/em>: <em>A Discourse Against the Christians<\/em>. <sup>(3)<\/sup><br \/>\nEeci ncaakalemba  kwakali kusampaula buna<br \/>\nKristu kupati. Eezyo nzyaakalemba \u201czitondezya buyo asyoonto  kucimwa buna kristu ooko bakomba zilengwa<br \/>\nleza nkubaajisi nibaali kubalwana ziindi zimwi\u201d <sup>(4) <\/sup>nokuba boobo<br \/>\nwakafubaazya bana Kristu mukutobezya zintu zicitwa abakomba mituni. \u201cCaatobela<br \/>\nncakuti, nzyaakalemba zyakatondezya kuti bana Kristu balangikaanga mbantu<br \/>\nbabyaabi mumeso aabaleli babo ba Loma.\u201d<sup>(5)<\/sup><\/p>\n<p>Nokuba kuti kunyina zyakalembululwa ziciliko<br \/>\nsunu, bunji bwazyo zyakainduluka kwaambwa a Origen, mubbuku lyakwe lya <em>Contra<br \/>\nCelsum<\/em>. Cimwi ncakalembulula cikondelezya, cijatikizya Mithraizimu abaleza<br \/>\nbazilengwa leza.<sup>(6)<\/sup> Ncintu cikondelezya kuti, Origen taakasoleka<br \/>\nkukazya cakaamba Celsus cijatikizya zintu zyeendelana akataa Buna Kristu a<br \/>\nMithraizimu, pele wakazyeeleba biyo zintu eezyo.<sup> (7)<\/sup><\/p>\n<p>Inzila imwi bana Kristu mbubaali kutambula<br \/>\nzilengwa zyabakomba mituni, yakazinga ba Loma bakali kukomba zilengwa leza.<br \/>\nTertullian ooyo wakapona mumyaka 160-225 katanazyalwa Kristu, Mulembi wabuna<br \/>\nKristu, wakalemba cintu cikwabilila bana Kristu eeco ciyubununa nzila yakali<br \/>\nkutola busena eelyo Bana Kristu bamwi nibaali kukomba mu Nsondo, abamwi<br \/>\nkabakomba mu Nsabata, alimwi bamwi kabacilamatide ku Nsabata yamu Bbaibbele<br \/>\niibalwa kutobezya mwezi azuba. Twaambo ntwaakalemba tuyubununa kuti bana Kristu<br \/>\nbakatalika kulanganyigwa aanga mbabaabo batobela Mithraizimu:<\/p>\n<p class=\"indenttext\">Bamwi, bakatonkomene, bayeeya kuti leza wa<br \/>\nZuba ngoleza wabana Kristu, nkaambo kakuti balapaila kabalangide kujwe<br \/>\nakusekelela pobwe mubuzuba bwa Zuba. Hena webo kuli ncocita cilezya kusika<br \/>\naawo? Tee kayi bunji bwenu, mukuyandisya kukomba zilengwa leza zyamulengalenga,<br \/>\nziindi zimwi mucengamikila milomo yenu kuzuba nomwaamba cintu. Ndinywe ncobeni<br \/>\nnomutambula  Zuba kuti libe akati<br \/>\nkamazuba aali ciloba aamvwiki, alimwi amumazuba aayo aaitwa kujatikizya ndilyo<br \/>\n. . . . <sup>(8)<\/sup><\/p>\n<p>Ncintu cuubauba kubona bana Kristu bakomba<br \/>\nmu Nsondo mbobanga balibonyaanga mbantu bakomba zilengwa leza. Eezyo zintu<br \/>\nzikonzyana akati ka Kristu a Mithra zibikkilizya zitobela:<\/p>\n<p class=\"indenttext-left\">\u2022<em> <\/em>Boonse bobile bakali kutaminina<br \/>\nkuba Mufutuli wabantu<\/p>\n<p class=\"indenttext-left\">\n<p class=\"indenttext-left\">\u2022 Kuzyala kuzwa ku mulindu<br \/>\nutoonedwe, akuswaigwa abeembezi bambelele<\/p>\n<p class=\"indenttext-left\">\n<p class=\"indenttext-left\">\u2022 Mwiiyi weendeenda; uyiisya<br \/>\nkulijata<\/p>\n<p class=\"indenttext-left\">\n<p class=\"indenttext-left\">\u2022 Bakalijisi basikwiiya bali<br \/>\nkkumi ababili<\/p>\n<p class=\"indenttext-left\">\n<p class=\"indenttext-left\">\u2022 Maleele<\/p>\n<p class=\"indenttext-left\">\n<p class=\"indenttext-left\">\u2022 Kuzyalwa mu Nalupale 25 <sup>(9)<\/sup><\/p>\n<p class=\"indenttext-left\">\n<p class=\"indenttext-left\">\u2022 Kutuuzyilwa luumuno lwa nyika<\/p>\n<p class=\"indenttext-left\">\n<p class=\"indenttext-left\">\u2022 Kuzikkwa mucuumbwe campako<br \/>\nyabbwe; kubuka mubuzuba bwatatu<\/p>\n<p class=\"indenttext-left\">\n<p class=\"indenttext-left\">\u2022 Mufutuli wamukowa wabantu<\/p>\n<p class=\"indenttext-left\">\n<p class=\"indenttext-left\">\u2022 Wakalizyibidwe kuti Mweembezi<br \/>\nMubotu alimwi Mumuni Wanyika; akuzyibwa kuti Ninzila, Nkasimpe a Buumi<\/p>\n<p class=\"indenttext-left\">\n<p class=\"indenttext-left\">\u2022 Basyoma muli nguwe<br \/>\nbakasyomezyegwa kupona kutamani<\/p>\n<p>Eelyo bana Kristu nibaatalika kubelesya<br \/>\nkkalenda lina Juliyasi mukukomba, bakomba zilengwa leza bakabona buyo zintu<br \/>\nzisyoonto kapati zibaandaanya kuzwa kubuna Kristu, pele buyo kukaka kwa bana<br \/>\nKristu kuumpila muleli tununkilizyo, eeco ncecaaba mulandu wakusola kugwisya<br \/>\nmfulumende. Cimwi caakaamba Tertullian cilaa mulimo, ciyubununa kwiimpana<br \/>\nakataa Bana Kristu, bamwi nibaali kukomba mu Nsondo, bamwi bakakomba mu<br \/>\nMujibelo akutondezya <em>kuleya<\/em> kuzwa kucilengwa caba Juuda (bana Kristu<br \/>\nbaapositoli aciindi eeco aabo bakacili kubamba Nsabata ya kkalenda lya<br \/>\nBbaibbele):<\/p>\n<p class=\"indenttext\">Inga twayeeyelwa kuba baku Pesiya [Bantu ba<br \/>\nMithraizimu], antela . . . Nkaambo kakuti, cilizyibidwe kuti notupaila tulanzya<br \/>\nkujwe . . . Mbweenya, abwalo kuti twabamba buzuba bwa Zuba kuti tusekelele muli<br \/>\nmbubo (mukaambo kali kulaale akukomba Zuba), tuli abusena bwabili kuli baabo<br \/>\nbabamba buzuba bwa Saturn, <em>abalo bapindula cilengwa caba Juuda kabatakubwene<br \/>\nkuti bacita boobo.<\/em> <sup>(10)<\/sup><\/p>\n<p>Eeci caamba kuti kukomba Mujibelo akwalo<br \/>\nnkuleya kuzwa kucilengwa caba Juuda cakukomba mubuzuba bwa ciloba bwakkalenda<br \/>\nlyakumatalikilo.<\/p>\n<p>Mutayeeyi kuti nkaambo bamwi bana Kristu<br \/>\nbakatambula kkalenda lyabakomba zilengwa leza azilengwa zyabo kuti ooku kucinca<br \/>\nkwaacitika kakunyina kutongooka kuzwa kubana Kristu bamwi pe. Bana Kristu<br \/>\nbaapositoli, aabo bakazuunyene muziiyo zyabaapositoli abamwi basololi bamuuya,<br \/>\nbaakalala kapati nibaabona bukombi bwamituni kabuyaa kunjila  mu ekklesia. Kucimwa bana Kristu<br \/>\nkwakali mpobwiindide kulutila ncobeni. Mulimo wa Tertullian, wakulemba <em>Apologeticum<\/em>,<br \/>\nwakali wakukwabilila buna Kristu kuzwa kukutundululwa abakomba mituni.<\/p>\n<p>Kaambo keni ncotubelesyela bbala lya <em>Ekklesia<\/em><br \/>\nkutali lya <em>cikombelo<\/em> eelyo notwaamba basyomeka bokwa Yahuwah mu makani<br \/>\naankamu ya WLC nkakuti, ibbala  lya<br \/>\n\u201ccikombelo\u201d talyaambi bwini mbulyaali kwaamba bbala litaanzi lyaci Giliki,<br \/>\n\u201cEkklesia.\u201d Mucizuminano Cipya coonse, <em>Ekklesia<\/em> caamba baabo Bakaitilwa<br \/>\nKuzwa Anze. Ibbala lya \u201ccikombelo,\u201d eelyo likulwaizya kubunganya nkamu, aboobo<br \/>\nndibbala lilubide kusandululwa alimwi tiilyakeelede kubelesyegwa pe. Bana<br \/>\nKristu mbambabo ncobeni<em> Baitilwa Kuzwa Anze<\/em>.Batobeli ba Kristu<br \/>\nbamasimpe mbambabo ncobeni Bakaitilwa Kuzwa Anze kuzwa mumbunga zyabupaizi<br \/>\nazikombelo zya Bbabbuloni uuwide. Eelyo lwiito lwakuyaamuka Bbabbuloni<br \/>\nnolumvwidwe, kunyina naba omwe uceelede kupiluka ku zikombelo zyaku Bbabbuloni<br \/>\namisyobo yiindene yabupaizi.<\/p>\n<p>Tertullian, ooyo wakalaa cipego cabusongo<br \/>\nakuyandisya twaambyo tweeleba cintu, wakatondezya musyobo ooyo bapati bankuta<br \/>\nmbubaali kupenzyegwa bana Kristu kweelanya abasimilandu. <sup>(11)<\/sup><br \/>\nSimilandu wakali kutundululwa kusikila <em>wazumina<\/em> mulandu ngwaakacita,<br \/>\nbana Kristu aabo bakazumina kuba \u201cBanaKristu\u201d bakali kutundululwa akupenzyegwa<br \/>\nkusikila <em>bakaka<\/em> kuya kumbele kuba banakristu. Banakristu bakali<br \/>\nkutamikizyigwa kucita zitondwa mumukwasyi akulya bana bavwanda, nokuba kuti<br \/>\neeyo milandu tiiyakajanwa kuti yakalicitidwe ncobeni. Kuyungizya boobo,<br \/>\nTertullian wakabona kuti, bakomba zilengwa leza (aabo <em>bakasulaika<\/em> bana<br \/>\nmbubaataali kuyanda) bakali babbivwe kapati cakuti , zitondwa zyamumukwasyi<br \/>\nkuli mbabo cakali cintu cicitika nokuba kuti tacizyibidwe!<\/p>\n<p>Tacili cintu ceelede kubana Kristu<br \/>\nbamazubaano, tabeelede kubeteka baabo bakainda mukutundululwa akupenzyegwa<br \/>\nkupati mumazuba aakainda. Nokuba boobo ceelede kuteelelwa kuti <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"padding-bottom: 20px; padding-right: 30px; padding-top: 20px\" alt=\"persecuted for being faithful to the bible sabbath\" src=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/changeling_image001.jpg\" align=\"left\" height=\"342\" width=\"243\">bukombi bwa<br \/>\nmituni bwakabamba nzila zyakunjilila mubuna Kristu kakuli kuzwangana akutikaika<br \/>\nkwabulowa bwabana Kristu aabo bakajaigwa. Aabo baakaka kulosya nokaba kanunkilizyo<br \/>\nkuti balemekezye muleli \u201cwabulemu\u201d kanjikanji bakali kusinikizyigwa kubweza<br \/>\njanza lizwide lya tununkilizyo tuvweledwe amasizi aabbebba mulilo. Kuti naa<br \/>\nmuntu ooyo naakalosya tununkilizyo ooto tuyaka mulilo nkaambo kakupya kutunwe<br \/>\nnokuba kulosya nkaambo kakuti tunwe twakamanina kupidilizya, bakomba zilengwa<br \/>\nleza bakali kusekelela kuti kulemekezya kweelede lino kwapegwa kumuleli. <sup>(12)<\/sup><\/p>\n<p>Bana Kristu bakali kulangilwa kwaabila<br \/>\ntununkilizyo kuli baleza baba Loma. \u201cMipailo kuzilengwa leza zyamulengalenga mumazuba<br \/>\nngozyaapedwe, cakali cibeela cakukomba zilengwa leza zyamulengalenga.\u201d <sup>(13)<\/sup>Bamwi bayiide bamazubaano balazumina kuti, \u201cInzya eelyo Nsabata yabuzuba<br \/>\nbwaciloba niijanwa kubelesya kkalenda lya Bbaibbele, isikila mumazuba<br \/>\naayindene; <em>pele<\/em> coonse ncayanda kuli ndiswe Yahuwah nkubamba buzuba bwa<br \/>\nciloba bwa Nsabata kufumbwa kkalenda libelesyegwa.\u201d Lusyomo lwamusyobo ooyu<br \/>\nluyubununa kubulila luzyibo lwazintu ziyandika. Mumvwiki yabaleza bazilengwa<br \/>\nleza kuli baleza bali ciloba balibonya aabo bana Kristu baapositoli mbibaazyi<br \/>\nkuti baiminina kukomba madaimona. Mangwalo alizumenene kuti kukomba zilengwa<br \/>\nleza nkukomba madaimona: \u201cPele Ime ndaamba kuti, zintu eezyo Banamasi [bakomba<br \/>\nzilengwa leza] nzyobatuuzya, batuuzyila madaimona kuleka Yahuwah: alimwi Ime<br \/>\ninga nsyeeyanda kuti nywebo mukombe madaimona.\u201d <sup>(14)<\/sup><\/p>\n<p>Cifwanikiso cilaatala aawa <sup>(15) <\/sup>cijanwa<br \/>\nmubbuku lya <em>Tortures and Torments of Christian Martrys<\/em> akutondezya muna<br \/>\nKristu, mucifwanikiso A, kasinikizyigwa kubweza masizi aayaka mulilo.<sup>(16)<\/sup><br \/>\nMabala aali mujungusi lya cifwanikiso aamba kuti: \u201cUujayigwa janza lyakwe<br \/>\nkalizulide tununkilizyo tuvweledwe masizi aayaka mulilo, alimwi nkaambo<br \/>\nkakuumpwa natapaula tununkilizyo, waambwa kuti wapa cituuzyo ku mutuni.\u201d<br \/>\nMyeengwe iikoya ndabo iikosolana boobu X, yiiminina leza daimona wacilengwa<br \/>\nleza wiitwa zina lya Jupiter.<sup>(17)<\/sup> Kunyina muna Kristu wamasimpe,<br \/>\nkuti kayanda kuvwuna buumi bwakwe wakalikukonzya kutuuzya tununkilizyo mubuzuba<br \/>\nbwa leza ooyu, nokuba bwa Saturn \u2013 nokuba kuti buzuba bwa ciloba bwa Nsabata<br \/>\nmumwezi ooyo nibwakali kusikila mubuzuba bwa Saturn. Kucita boobo inga nicaapa<br \/>\nkuti alangikaanga wazumina kuti Saturn ngo \u201cleza\u201d wabuzuba oobo.<\/p>\n<p>Nzila zyama Kkalenda zijatikizya tunji<br \/>\nkwiinda mbozyiteelelwa. Buzuba bwini muntu nakomba mbobuyubununa Leza ooyo<br \/>\nngwakombwa. Bana Kristu bataanzi bakalizyi kabotu kuti kukomba ooko kuyeeme<br \/>\nakkalenda lyabakomba zilengwa leza, kwakali kupa bulemu kuli leza mutuni.<br \/>\nKukomba mubuzuba bwa kkalenda litobezya mwezi azuba antoomwe lya Mulengi,<br \/>\nbakali kulitondezya kutobela Eloah wa Kujulu.<\/p>\n<p> Kuzumina kkalenda lyabakomba zilengwa leza kwa<br \/>\nBana Kristu tiikwaacitika mubuzuba bomwe bwalo pe. Bamwi bana Kristu bakalezya<br \/>\nmukampango komwe, alimwi bamwi mukampango kambi. Bamwi bakalamatila kkalenda<br \/>\nlitobezya mwezi azuba, kakuli bamwi bakatobela Nsabata<br \/>\niitobezya mwezi, pele kabatobela aNsondo ayalo. Alimwi bamwi<br \/>\nbakabamba oonse obile mazuba aa Mujibelo amu Nsondo, kakuli bamwi kabakomba mu<br \/>\nNsondo buyo. Kupyopyongana kwamusela omwe kwakaya kumbele mumusela uutobela.<\/p>\n<p class=\"indenttext\">Muntaamu ili yoonse yabupoopo, yakutambula<br \/>\nmisyobo yakukomba zuba, akukazya kukomba mu Nsondo, kwakali kukazyana akataa<br \/>\nbana Kristu bakasimpe. Aabo bakali kusyomeka kuli Kristu ajwi lisalala lyokwa<br \/>\n[Yahuwah], bakaya kumbele kubamba Nsabata ya [Simalelo] kweendelanya mbuli<br \/>\nmulawo, alimwi kweendelanya ajwi lyokwa [Yahuwah], eelyo libikka Nsabata kuti<br \/>\nncitondezyo ca [Yahuwah], Mulengi wamajulu anyika, wiimpene ali baleza boonse.<br \/>\nAaba bakaya kumbele kukazya misyobo yoonse yakukomba zuba. Bamwi bakatobela<br \/>\nnzila eeyo, kapati aabo bakali Kujwe, akubamba Nsabata a Nsondo. Pele aabo<br \/>\nbakali kumbo bakali kulelwa a Loma akweendelezyegwa a cikombelo ababbishopo<br \/>\nbaku Loma, bakazumina buyo Nsondo ilikke akwiibamba.<sup> (18)<\/sup><\/p>\n<p>Nkaambo kakuti makkalenda akaliimpene, eeco<br \/>\ncakajatikizya zibeela zyabuumi zyoonse. Aabo batakayandide mumyoyo yabo<br \/>\nkutobela kasimpe kasalala, bakalilekelela akutobela zilubide. Basicikolo<br \/>\nbasyoma kuti Eusebius waku Caesarea, wakali mulembi mutaanzi wakalemekezya zina<br \/>\nlyabukombi bwazilengwa leza lya \u201cNsondo\u201d kuti lyuubaubile bana Kristu. Walo<br \/>\nwakati kwaamba buzuba bwa <em>dies Solis<\/em>, Nsondo:\u201dmuli mbubo Zuba lya<br \/>\nBululami lyakaimpukila amiiya yesu.\u201d <sup>(19)<\/sup> Wakaya kumbele kulemba<br \/>\nkuti wakabona \u201cbusyu bwa bulemu bwa Kristu, akubona buzuba bwa mumuni Wakwe.\u201d <sup>(20)<\/sup><\/p>\n<p>Cilembedwe ncibakaamba banaKristu  mbubaapinduka kuya kukkalenda lyabakomba<br \/>\nzilengwa leza, cakayobolwa  akulembwa<br \/>\nmuzyuumbwe zinjaanji. Cimwi cabuna Kristu cilembedwe cijatikizya <em>dies<br \/>\nMercurii<\/em> (Buzuba bwa Mercury. Buzuba nicaalembwa eeco,  busyomwa kuti bwakali A.D 291 nokuba 302 <sup>(21)<\/sup><br \/>\nAcimwi cilembedwe cabuna Kristu cakai cakuti, cimwi cakaindi loko cakajanwa ku<br \/>\nLoma, caambilizya  <em>dies Veneris <\/em>(Buzuba<br \/>\nbwa Venus). Caandaanya cilembedwe eeci ncakuti cililembedwe buzuba buna<br \/>\nJuliyasi abuzuba bwa kkalenda litobezya mwezi azuba antoomwe! Buzuba A.D 269,<br \/>\ncaamba kuti:<\/p>\n<p class=\"indenttext\">Mukulailila kwa Claudius a Paternus,<br \/>\nmubuzuba bwa Nones bwa Vwumbi Pati, mubuzuba bwa Venus, alimwi mubuzuba bwa<br \/>\nmakumi obile abwane bwamwezi uutobezya mwezi, Leuces wakabikka ciibalusyo eeci<br \/>\namwanaakwe muyandisi Severa, aku Muuya Uusalala Wako. Wakafwa kalaa myaka 55,<br \/>\nmyezi 11 amazuba aali kkumi yakuzyalwa.<sup>(22)<\/sup><\/p>\n<p>Buzuba bwa \u201cNones\u201d ngu Vwumbi Pati 5, oobo<br \/>\nbwakasikila mubuzuba bwa Venus, Bwasanu (Friday). Mumwezi ooyo, oobo buzuba<br \/>\nbwakali kweendelana abuzuba bwa makumi obile abwane bwamwezi, nokuba bwa<br \/>\n\u201cBuzuba Bwabili\u201d mumvwiki ya Bbaibbele.<\/p>\n<p>Ooku kucenguluka kuzwa kubuna kristu bwa<br \/>\nbaapositoli, kuya kubuna Kristu buvwelene a milazyo yakkalenda lya bakomba<br \/>\nzilengwa leza kwakaboolela mukaambo kakubula luzyibo luliko mazubaano<br \/>\nkujatikizya kkalenda lyakasimpe lya Mulengi. Imvwiki yabukombi bwazilengwa leza<br \/>\niizinguluka kakwiina kulekezya isikila buyo aciindi cimwi kupiluka mumisela<br \/>\niili musyule, kutegwa yaambwe kuti yakaliko lyoonse. Twaambo twamisela<br \/>\ntujatikizya kkalenda lina Juliyasi, twakalubwa alimwi lino tubelesyegwa<br \/>\nntwaambo \u201ctutabilila\u201d Mujibelo kuti nje Nsabata ya Bbaibbele: ooku nkokwaamba<br \/>\nkuti imvwiki yamazubaano iina Gregory yakali kuzinguluka lyoonse mumazuba aali<br \/>\nciloba aboobo mvwiki azyalo zyakali kwiinduluka kuzinguluka. Mujibelo, aboobo, <em>mweelede<\/em><br \/>\nkuba nje \u201cNsabata yabuzuba bwa ciloba\u201d ya mulawo wane.<\/p>\n<p>Bakatolika a Basikukazya bakomba mu Nsondo,<br \/>\nbuzuba butaanzi bwa mvwiki iina Gregory, \u201cmbobumboni\u201d bwakuti Nsabata mbuzuba<br \/>\nbwini bwa ciloba bwa Nsabata ya Bbaibbele. \u201cKuti Mujibelo kiitali Nsabata<br \/>\nyamasimpe, nkaambo nzi Saatani ncanga walikatazya kubaa bantu bakomba mu<br \/>\nNsondo?\u201d Ooku kweenwa munzila zyobile eezi kwakayumya kutondezya kuti aabo<br \/>\nbabamba Nsabata ya Mujibelo <em>beezyeezya <\/em>kuti Mujibelo nje Nsabata yamu<br \/>\nBbaibbele. Nokuba boobo, tusimpe twamisela tulamunika mumusinze wakulubila<br \/>\nazilengwa zyabantu akutondezya bukombi bwazilengwa leza  oobo buli mumazuba aakukomba aamazubaano,<br \/>\nNsondo a Mujibelo.<\/p>\n<hr style=\"width: 100%\">\n<div id=\"ftn1\">\n<p><sup>(1)<\/sup> R. L. Odom, <em>Sunday in Roman Paganism<\/em>, (New York: TEACH Services, Inc., 2003), p. 202.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn2\">\n<p><sup>(2)<\/sup> Eviatar Zerubavel, <em>The Seven Day Circle,<\/em> (Chicago: University of Chicago Press, 1985), p. 22; Ignatius, <em>Epistle to the Magnesians,<\/em>(<em>The Ante-Nicene Fathers, <\/em>Grand Rapids, Michigan: W. B. Eerdmans, 1956, James Donaldson and Alexander Roberts, eds.), Vol. 1, pp. 59-65.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn3\">\n<p><sup>(3)<\/sup> See <em>On the True Doctrine, <\/em>translated by R. Joseph Hoffmann, (New York: Oxford University Press, 1987).<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn4\">\n<p><sup>(4)<\/sup> \u201cCelsus the Platonist,\u201d<em>Catholic Encyclopedia,<\/em> NewAdvent.org.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn5\">\n<p><sup>(5)<\/sup> Odom, <em>op. cit<\/em>.,<em> <\/em>p. 54.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn6\">\n<p><sup>(6)<\/sup> Origen, <em>Against Celsus, <\/em>book 6, chapter 22 in <em>The Ante-Nicene Fathers, <\/em>(New York: Charles Scribner\u2019s Sons, 1913), Vol. 4, p. 583.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn7\">\n<p><sup>(7)<\/sup> <em>Ibid.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn8\">\n<p><sup>(8)<\/sup> Tertullian, <em>Ad Nationes, <\/em>Book 1, Chapter 13 in J. P. Migne, <em>Patrologi\u00e6 Latin\u00e6 Cursus Completus<\/em>, (Paris, 1844-1855), Volume 1, columns 369-372.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn9\">\n<p><sup>(9)<\/sup> While Christ was not born on Dec. 25, it remains modern Christendom\u2019s \u201cofficial\u201d birthday for the Messiah.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn10\">\n<p><sup>(10)<\/sup> Tertullian, <em>Apologia<\/em>, chap. 16, in J. P. Migne, <em>Patrologi\u00e6 Latin\u00e6<\/em>, Vol. 1, cols. 369-372; standard English translation in <em>Ante-Nicene Fathers<\/em>, (New York: Charles Scribner\u2019s Sons, 1913), Vol. 3, p. 31.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn11\">\n<p><sup>(11)<\/sup> For further research, see <a href=\"http:\/\/www.tertullian.org\/\">www.tertullian.org<\/a>.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn12\">\n<p><sup>(12)<\/sup> Antonio Gallonio, <em>De SS. Martyrum Cruciatibus, <\/em>1591.  Published in English: <em>Tortures and Torments of the Christian Martyrs<\/em>, A. R. Allinson, trans., (London: Fortune Press, 1903), p. 143.  The intent of the book was the \u201cedification of the faithful\u201d and published with the approval of the Roman Catholic Church. <\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn13\">\n<p><sup>(13)<\/sup> Odom, <em>op.cit., <\/em>p. 158.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn14\">\n<p><sup>(14)<\/sup> I Corinthians 10:20<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn15\">\n<p><sup>(15)<\/sup> This illustration was a copper-plate engraving done by Antonio Tempesta of Firenza (Florence) taken after the designs of Giovanni de Guerra of Modena, painter to Pope Sixtus V.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn16\">\n<p><sup>(16)<\/sup> Gallonio, <em>Tortures and Torments of the Christian Martyrs,<\/em> <em>op.cit<\/em>., p. 138.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn17\">\n<p><sup>(17)<\/sup> Jupiter\u2019s Day, <em>dies Jovis,<\/em> corresponds to the modern Thursday.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn18\">\n<p><sup>(18)<\/sup> A. T. Jones, <em>The Two Republics, <\/em>(Ithaca, Michigan: A. B. Publishing, Inc., n.d.), pp. 320-321.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn19\">\n<p><sup>(19)<\/sup> Eusebius, <em>Commentary on the Psalms, Psalm 91 <\/em>(Psalm 92 in A.V.), in J. P. Migne, <em>Patrologi\u00e6 Gr\u00e6cc\u00e6 Cursus Completus, (<\/em>Paris, 1856-1866), <em> <\/em>Volume 23, column 1169.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn20\">\n<p><sup>(20)<\/sup> Eusebius, <em>Proof of the Gospel, <\/em>Book 4, chapter 16, translated by W. J. Ferrar, Vol. 1, p. 207 as quoted in <em>ibid.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn21\">\n<p><sup>(21)<\/sup> E. Diehl, <em>Inscriptiones Latin\u00e6 Christian\u00e6 Veteres, <\/em>(Berolini, 1925), Vol. 2, p. 118, #3033.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn22\">\n<p><sup>(22)<\/sup> <em>Ibid., <\/em>p. 193, #3391.  See also, G. B. de Rossi, <em>Inscriptiones Christian\u00e6 Urbis Rom\u00e6,<\/em> Vol. 1, part 1, p. 18, #11.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"featured_media":215180,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"class_list":["post-108319","wlc-article","type-wlc-article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","wlc-article-category-kkalenda-lya-yah","wlc-content-directory-creator-s-calendar-vs-rome-s-calendar-the-issues-at-stake"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Bana Kristu bayaakutalika kukomba Mituni - Worlds Last Chance<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bana Kristu bayaakutalika kukomba Mituni - Worlds Last Chance\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mazina aabakomba mituni ngobaita mazuba aamvwiki akainduluka kulembwa amukkalenda libelesyegwa muzisi zyiliita kuti nzyabuna Kristu. Kufumbwa ciindi notulanga akkalenda lilikunembo lyesu,lyoonse kuli ciibalusyo calukamantano akataa Buna Kristu aBukombi bwazilengwa leza oobo bwaacitika nkaambo kakuleya kasimpe kupati&#8211; ooko \u201ckuleya kasimpe\u201d nkwaakali kaambilizya mwaapositolo Paulu, kwaacitika mumisela mitaanzi yacikombelo cabuna Kristu akubamba Bbabbelo wamazubaano uuzwide kupyopyongana mulusyomo, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Worlds Last Chance\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-20T15:52:46+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/changeling-poster-citonga.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"250\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"167\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"11 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/\",\"url\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/\",\"name\":\"Bana Kristu bayaakutalika kukomba Mituni - Worlds Last Chance\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/changeling-poster-citonga.jpg\",\"datePublished\":\"2012-12-03T12:03:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-20T15:52:46+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"to-ZM\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"to-ZM\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/changeling-poster-citonga.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/changeling-poster-citonga.jpg\",\"width\":250,\"height\":167},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Articles\",\"item\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Bana Kristu bayaakutalika kukomba Mituni\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/\",\"name\":\"Worlds Last Chance\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"to-ZM\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bana Kristu bayaakutalika kukomba Mituni - Worlds Last Chance","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Bana Kristu bayaakutalika kukomba Mituni - Worlds Last Chance","og_description":"Mazina aabakomba mituni ngobaita mazuba aamvwiki akainduluka kulembwa amukkalenda libelesyegwa muzisi zyiliita kuti nzyabuna Kristu. Kufumbwa ciindi notulanga akkalenda lilikunembo lyesu,lyoonse kuli ciibalusyo calukamantano akataa Buna Kristu aBukombi bwazilengwa leza oobo bwaacitika nkaambo kakuleya kasimpe kupati&#8211; ooko \u201ckuleya kasimpe\u201d nkwaakali kaambilizya mwaapositolo Paulu, kwaacitika mumisela mitaanzi yacikombelo cabuna Kristu akubamba Bbabbelo wamazubaano uuzwide kupyopyongana mulusyomo, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/","og_site_name":"Worlds Last Chance","article_modified_time":"2025-08-20T15:52:46+00:00","og_image":[{"width":250,"height":167,"url":"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/changeling-poster-citonga.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"11 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/","url":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/","name":"Bana Kristu bayaakutalika kukomba Mituni - Worlds Last Chance","isPartOf":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/changeling-poster-citonga.jpg","datePublished":"2012-12-03T12:03:00+00:00","dateModified":"2025-08-20T15:52:46+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/#breadcrumb"},"inLanguage":"to-ZM","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"to-ZM","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/#primaryimage","url":"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/changeling-poster-citonga.jpg","contentUrl":"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/changeling-poster-citonga.jpg","width":250,"height":167},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/yah-s-calendar\/changeling-christians-becoming-pagan\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Articles","item":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Bana Kristu bayaakutalika kukomba Mituni"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website","url":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/","name":"Worlds Last Chance","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"to-ZM"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/wlc-article\/108319","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/wlc-article"}],"about":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/types\/wlc-article"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=108319"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/media\/215180"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/to\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=108319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}