{"id":111129,"date":"2021-01-10T02:12:24","date_gmt":"2021-01-10T02:12:24","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/wlc-article\/migrating-ang-prologo-sa-ebanghelyo-ni-juan\/"},"modified":"2025-08-22T07:46:35","modified_gmt":"2025-08-22T07:46:35","slug":"ang-prologo-sa-ebanghelyo-ni-juan","status":"publish","type":"wlc-article","link":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/fil\/articles\/kaisipang-biblikal\/ang-prologo-sa-ebanghelyo-ni-juan\/","title":{"rendered":"Ang Prologo sa Ebanghelyo ni Juan"},"content":{"rendered":"\n\n\n
\n

Ito ay isang hindi-WLC na artikulo. Kapag gumagamit ng mga pinagkukunan mula sa mga labas na may-akda, kami’y naglalathala lamang ng nilalaman na may 100% pagkakatugma sa Bibliya at sa mga kasalukuyang paniniwalang biblikal. Kaya ang ganitong mga artikulo ay maaaring ituring na parang direktang galing sa WLC. Kami’y lubos na pinagpala sa paglilingkod ng maraming tagapaglingkod ni Yahuwah. Ngunit hindi namin inaabiso ang aming mga kasapi na galugarin ang iba pang gawa ng mga may-akda na ito. Ang mga gawang iyon ay hindi na namin isinama mula sa paglalathala dahil ang mga iyon ay naglalaman ng mga kamalian. Nakalulungkot, wala pa kaming nahahanap na paglilingkod na walang dungis. Kung ikaw ay nagulantang sa ilang hindi-WLC na inilathalang nilalaman [artikulo\/episodyo], tandaan ang Kawikaan 4:18. Ang aming pagkakaunawa ng Kanyang patotoo ay umuusbong, sapagkat mas maraming liwanag sa ating landas. Mas itinatangi namin ang katotohanan nang higit sa buhay, at hangad ito saanman ito matatagpuan.<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

<\/span><\/p>\n

\"Sa<\/p>\n

Sa mga sariwang dekada, isang mahalagang bilang ng mga teologo ang nagpakita na ang Juan 1:1 ay nagsasalita lamang tungkol sa isang Katauhan, nagngangalang Ama, at \u201cang Salita\u201d ay hindi isa pang tao, hindi si Kristo Yahushua; ngunit sa katunayan, ang salita ni Yahuwah ay itinapat ang paglikha sa Genesis gaya sa Awit 33:6: \u201cSa pamamagitan ng salita<\/b> ni Yahuwah ay nayari ang mga langit.\u201d Ang pagtutulad sa pagitan ng Genesis 1 at Juan 1 ay halata na. Sinalita ni Yahuwah ang paglikha sa pag-iral sa pamamagitan ng Kanyang salita. Ang bagong paglikha ay pinasimulan kay Yahushua, ang Anak ni Yahuwah.<\/span><\/p>\n

Ang terminong Hebreo para sa \u201csalita,\u201d davar<\/i>, ang terminong Aramaikong memra<\/i> at ang Griyegong logos<\/i> ay nangangahulugan nang higit pa sa salitang \u201csalita.\u201d Sinasabi ng mga ito ang paghahayag sa sarili ni Yahuwah. Ang maraming leksiko ay ipinapakita ang logos<\/i> na nangangahulugang: pagbigkas, utos, pasya, plano, pagpapahayag ng kaisipan, malikhaing kaisipan, layunin, pangako, mensahe, karunungan, o katuwiran. Ang \u201csalita\u201d ay isang hindi sapat na pagsasalin ng logos<\/i> dahil ang logos<\/i> ay sumasaklaw sa \u201ckaisipan,\u201d \u201cdiskurso,\u201d at \u201ckilos.\u201d Kaya ang mga pariralang \u201cmalikhaing kaisipan ni Yahuwah na inihayag sa kilos,\u201d \u201cipinahayag o ipinasyang layunin o plano ni Yahuwah,\u201d \u201cmapakay na kautusan ni Yahuwah\u201d<\/b> o mga kaparehong parirala ay higit na sapat na sumasalamin sa kahulugan ng logos<\/i>. Kaya para kay Juan, sa tipikal na anyo ng Hudyo<\/i>, ay sinasabi ang Dakilang Layunin ni Yahuwah \u2014 ang Kanyang hangarin at ang Kanyang kaisipan, Kanyang programa para sa buhay na walang hanggan.<\/p>\n\n\n\n
\n

Yaong buhat sa pasimula, na aming narinig, nakita ng aming mga mata, aming napagmasdan, at nahipo ng aming mga kamay, tungkol sa salita ng buhay<\/strong> \u2014 at ang buhay na ito ay nahayag, aming nakita, aming pinatototohanan, at sa inyo’y aming ibinabalita ang buhay na walang hanggan, na kasama ng Ama at sa amin ay ipinahayag<\/strong>. Ipinahahayag namin sa inyo yaong aming nakita at narinig upang kayo rin naman ay magkaroon ng pakikisama sa amin; at tunay na ang ating pakikisama ay sa Ama at sa kanyang Anak na si Kristo Yahushua. (1 Juan 1:1-3)<\/span><\/font><\/span><\/font><\/h2>\n

\"Ang <\/span><\/span><\/span><\/font><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Isang malaking tulong sa ating pagkakaunawa ay matatagpuan sa simula ng unang sulat<\/i> ni Juan na nagbibigay ng isang bahagyang komentaryo sa prologo ng kanyang Ebanghelyo. Mula sa 1 Juan 1:1-3 ay natutunan natin na \u201cang salita\u201d ay ang inutos na layunin ni Yahuwah o ang pangako sa mga tao na buhay na walang hanggan<\/i> o ang \u201cbuhay ng paparating na panahon.\u201d Kaya ang pangkalahatang<\/b> pangako, ipinahayag na layunin o planadong hayagang kilos ay \u201cbuhat sa pasimula, na aming narinig, nakita ng aming mga mata, aming napagmasdan, at nahipo ng aming mga kamay, tungkol<\/i> sa salita ng buhay \u2014 at ang buhay na ito ay nahayag,\u201d ay \u201cmalinaw\u201d kaya ang mga alagad ay maaaring makita at mahawakan ito, iyon ay noong \u201cang inutos na layunin na magdadala ng buhay sa paparating na panahon, ay nagkatawang-tao.\u201d Ito\u2019y may pagkakatulad sa mga pagpapahayag ng mga kilos ni Yahuwah, na una nang nagdala ng orihinal na paglikha.<\/p>\n

Si Juan sa kanyang unang sulat ay sinasabing: \u201cang Buhay ng Panahon na Paparating ay mula kay Yahuwah\u201d (1 Juan 1:2). Sa pagpapaliwanag na iyon, sinabi niya sa atin na iyon ay ang pangako ng buhay, na mula na kay Yahuwah sa simula pa lamang, at wala pa sa Anak ni Yahuwah. Ang Anak ay nagsimula lamang umiral noong siya ay isinilang ni Maria.<\/p>\n

Ang prologo ay nagpapakita ng walang pag-uusap sa pagitan ni Yahuwah at \u201cang salita.\u201d<\/b> Matapos isilang si Yahushua, nagtala ng maraming komunikasyon si Juan sa pagitan nila Yahuwah at Yahushua. Ito\u2019y dagdag na nagpapakita na \u201cang salita,\u201d bagama\u2019t personal, at mula kay Yahuwah, ay hindi isang hiwalay na Katauhan mula kay Yahuwah hanggang isilang si Yahushua.<\/p>\n

Ang aming pagkakaunawa ng prologo ay tinulungan pa noong siniyasat namin ang mga panloob na detalye nito. Ito\u2019y nagbigay sa amin ng mga pahiwatig kung paano maunawaan ang iba\u2019t ibang bahagi nito. Halimbawa ay ang sanggunian ni Juan sa \u201cSila ay ipinanganak mula kay Yahuwah\u201d (1:12, 13) ay nagpapakita na ito\u2019y ipinahayag na layunin ni Yahuwah na gumawa ng Bagong Paglikha, gaya ng sinasabi ng nalalabi ng Bagong Tipan. At sa berso 18 ay nagpapakita na \u201cWalang taong nakakita [nakakilala] kailanman kay Yahuwah\u201d at dahil dyan ang \u201cplano ng kaligtasan ni Yahuwah\u201d ay isinugo sa anyo ng isang tao (berso 14) para \u201cihayag,\u201d ipakita o ideklara Siya (berso 18). Ayon sa berso 17 na ang ganoong pagpapakita ay bahagya lamang nakamit ng Kautusan, ngunit ang kagandahang-loob at patotoo at ang ganap na kaalaman ni Yahuwah ay natanto sa pamamagitan ni Kristo Yahushua.<\/p>\n

Kawili-wili, ang prologo ay nagpapakita ng kapansin-pansing pagkakatulad sa Kawikaan 8:22-30 kung saan ang Karunungan ay binigyan ng katauhan, ngunit hindi kumatawan, iyon ay hindi naging isang totoong tao. Mayroon pang isang tiyak na pagkakapareho sa pagitan ng Juan 1:1 at ang simula ng sulat sa mga taga-Hebreo.<\/p>\n

Ipinakita ng New American Bible ang panulaan at ang prosang ayos, na bumubuo sa prologo ni Juan. Isang bahagyang pagkakaibang anyo ng pagkatula ng prologo ay itinakda ng Katolikong teologo na si Raymond Brown bilang unang stropa \u2014 berso 1 at 2, ikalawang stropa \u2014 berso 3-5, ikatlong stropa \u2014 berso 10-12b, ikaapat na stropa \u2014 berso 14, 16.<\/p>\n

Dahil ang patulang salik na ito ay hindi nakilala sa maagang panahon, ang prologo ay literal na kinuha. Ito\u2019y nagresulta sa pagsasakatawan ng salita sa mga berso 1-5<\/i> (iyon ay, ginagawa ang salita na isang Katauhan na hiwalay mula kay Yahuwah). Ito\u2019y humantong sa maling pagkakaunawa ng layunin ni Juan. Kapag ang pampanitikan ay patula sa anyo nito, ito\u2019y mas karaniwang naglalaman ng metaporikong wika, sa kasong ito ay ang matalinhagang wika ng pagsasatao<\/b>.<\/p>\n

Si Roger Haight, isang Heswitang<\/a> iskolar, ay ipinaliwanag: \u201cAng pagsasakatawan ay nangangahulugan na paggawa ng isang ideya o isang konsepto tungo sa isang tunay na bagay\u2026ang mga simbulong Karunungan, Salita, at Espiritu, na natagpuan sa mga kasulatang Hudyo at tumutukoy kay Yahuwah, ay hindi mga pagsasakatawan kundi mga pagsasatao\u2026Isang pangunahing pag-unlad ang naganap noong ang isang pagsasatao<\/b> ay nagbago sa pagsasakatawan.\u201d1<\/sup><\/p>\n

Ang pangunahing pag-unlad na iyon ay humatong sa isang pagbabaluktot ng layunin ni Juan at lumikha ng Ikalawang Katauhan sa Ulo ng Diyos. Ang monoteismo ay pinahina. Si Yahuwah ay ginawa sa dalawang Katauhan at iyon ay isang malaking kapahamakan.<\/p>\n

Ang pagsasatao sa prologo ni Juan ay naaangkop dahil ang mga pinagkukunan ni Juan ay Hebreo o Aramaikong literatura kung saan ang pagsasatao ay malayang ginamit. Halimbawa, ang terminong davar<\/i> na isinalin bilang \u201csalita\u201d ay madalas isinasatao sa mga Kasulatang Hebreo (\u201cAng kaniyang salita ay tumatakbong maliksi.\u201d Awit 147:15). Ang \u201csalita\u201d ay itinuring gaya ng isang tao, subalit ito\u2019y hindi literal na isang tao.<\/p>\n

Kaya ang isang isinasataong logos<\/i> ay hindi na isang bagong ideya kay Juan o sa kanyang mga mambabasa. Ang katunayan na ang logos<\/i> ay gramatika na panlalaking kasarian sa Griyego ay hindi nangangahulugan na ito\u2019y sekswal na panlalaki kapag isinalin sa Ingles. Kaya halimbawa, sa Pranses, ang isang mesa ay pambabae ngunit hindi \u201cbabaeng siya\u201d sa Ingles! Ang salita ay isang \u201cnito\/ito.\u201d \u201cNilikha ang lahat ng bagay sa pamamagitan nito\u201d (ang salita, berso 3).<\/p>\n\n\n\n
\n

\u201cUpang basahin ang Juan 1:1 gaya ng \u2018Nang pasimula siya ang Anak\u2019 ay maliwanag na mali.\u201d -Dr. Colin Brown<\/strong> <\/span><\/font><\/h2>\n

\"Ang <\/span><\/span><\/span><\/font><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Ang salitang Griyego na logos<\/i> ay lumitaw sa LXX (ang bersyong Griyego ng Lumang Tipan) nang humigit-kumulang 1500 beses. Ito\u2019y hindi naglalarawan ng isang tao. Ito rin ay lumitaw nang higit 300 beses sa mga Kristyanong Kasulatan at isinulat sa malaking titik (minali) bilang isang tao sa Juan 1. Ang malaking titik ay isang editoryal na karagdagan ng mga tagapagsalin. (Ang \u201cSalita\u201d ay lehitimong pinalaki ang unang titik sa Pahayag 19:13, kung saan sa pagbabalik ni Yahushua, sa pamamagitan nito na Isang Tao, ay ang Salita.) Gayunman, nagkomento si Dr. Colin Brown ng Fuller Seminary: \u201cUpang basahin ang Juan 1:1 gaya ng \u2018Nang pasimula siya ang Anak\u2019<\/b> ay maliwanag na mali.\u201d<\/p>\n

Ang propesor ng teolohiya sa Heidelberg na si H.H. Wendt ay sinabi: \u201cHindi dapat tayo makipagtalo mula sa ibig sabihin ni Philo ng \u2018salita\u2019 bilang isang\u2026umiral bago isilang na personalidad<\/b>.\u201d Sa ibang salita ay hindi dapat natin sundin ang Hudyong pilosopo na si Philo at isipin ang salita bilang isang naiibang personalidad.<\/p>\n

Ang propesor ng Kabanalan na si James Dunn ay sinabing, \u201cSa mga maagang yugto ng tula [Juan 1] tayo\u2019y patuloy na nakikitungo sa Karunungan\u2026hindi bilang isang personal na nilalang<\/i>, kundi isang matalinong bigkas ni Yahuwah na isinatao<\/b>.\u201d<\/p>\n

At muli si Roger Haight ay sinabi: \u201cIsang bagay lang ang tiyak, ang Prologo ni Juan ay hindi kumakatawan ng direktang paglalarawan ng kaalaman ng isang banal na entidad o nilalang<\/i> na tinawag na Salita, na bumaba at naging isang tao. Upang basahin ang isang metapora<\/b> bilang literal na salita ay maling interpretasyon.\u201d<\/p>\n

Ang ating pagkakaunawa ay ibinahagi ng ilan sa mga maagang ama ng simbahan. Ang komentaryo ni Origen kay Juan ay nagsasabi: \u201cang logos<\/i> \u2014 tanging sa diwa ng pagbigkas ng Ama na dumating sa pagpapahayag sa isang Anak noong si Yahushua ay isinilang.\u201d Si Tertullian (155-230) ay isinalin ang logos<\/i> bilang \u201csalita\u201d at ipinahayag: \u201cIto ay simpleng paggamit ng aming bayan na sabihin [ng Juan 1] na ang salita ng rebelasyon ay nasa kay Yahuwah.\u201d Ang pananaw na ito ay nabuhay sa Espanya at katimugang Gaul hanggang sa mga ikapitong siglo.<\/p>\n

\"AngTungkol sa mga pagsasalin bago ang 1611 KJV, pitong pangunahing pagsasalin ang gumamit ng isang maliit na titik na \u201cs\u201d (\u201cw\u201d sa Ingles) para sa salita at maraming pagsasalin mula noong 1611 na sumasalamin sa katunayan na walang ikalawang Katauhan na sinasabi tungkol sa Juan 1:1 (iyon ay ang Concordant, Diaglott, ang 1985 na pagsasalin ng Hudyong mananalaysay na si Hugh J. Schonfield at ang 1993 na pagsasalin ni Robert W. Funk).<\/p>\n

Ang mga modernong halimbawa ay ang mga sumusunod:<\/p>\n

\u201cSa simula si Yahuwah ay inihayag ang sarili Niya. Ang personal na pagpapahayag na iyon<\/b>, ang salitang iyon, ay nasa kay Yahuwah at mismong si Yahuwah\u201d (J.B. Philips).<\/p>\n

\u201cSa simula pa lamang ay ang layunin, ang layunin sa kaisipan ni Yahuwah<\/b>, ang layunin na sariling nilalang ni Yahuwah\u2026ang layuning ito ay kinuha ang anyo ng tao kay Yahushua\u201d (G.B. Caird, New Testament Theology<\/i>).<\/p>\n

\u201cSa simula pa lamang ay mayroon nang banal na salita at karunungan<\/b>. Ang banal na salita at karunungan ay nasa kay Yahuwah. Narito<\/b> na kasama si Yahuwah mula sa simula. Ang lahat ng bagay ay dumating na sa pamamaraan nito\u201d (Robert Funk).<\/p>\n

Mula sa ibabaw tila ang isang naaangkop na pagsasalin ng berso 1a ay maaaring: \u201cSa simula ay ang inutos na layunin at ang layunin ay nasa kay Yahuwah.\u201d<\/b><\/p>\n

Marapat na tandaan ang katunayan na ang tula ay isinaayos sa anong tinawag na \u201cparalelismong hagdanan\u201d na anyo, kung saan ang huling salita ng isang parirala ay naging unang salita ng susunod na sa huli\u2019y lumitaw sa kasukdulan.<\/p>\n

Sa ibaba ay ang dagdag na mga komento sa pagsasalin sa berso 1.<\/p>\n

Berso 1b: \u201cat ang inutos na layunin ay ang katangian ni Yahuwah\u201d<\/b><\/p>\n

Gramatika, ito\u2019y maaaring isalin na \u201cang salita ay si Yahuwah\u201d<\/b> o \u201cang salita ay gaya ni Yahuwah\u201d<\/b> (ng mismong kalikasan at katangian ni Yahuwah o \u201cbanal\u201d). \u201cAng kakulangan ng isang tiyak na artikulo ay nagpapahiwatig ng pagpapalagay ng totoo sa halip na pagkakakilanlan<\/i>\u201d (talaan ng NAB). Ibig sabihin nito na ang salita ay may kalidad<\/i> ni Yahuwah. Ito\u2019y hindi magkamukha kay Yahuwah.<\/p>\n

Ang artikulo ni Philip Harner na pinamagatang \u201cQualitative Anarthrous Predicate Nouns\u201d ay ipinahayag na \u201cang mga panaguring pangngalan na walang artikulo bago ang pandiwa [kung saan ang ikalawang kaganapan ng theos<\/i> sa Juan 1:1 ay isang halimbawa] ay maaaring manungkulan sa simula upang ipahayag ang kalikasan o katangian ng simuno<\/b>\u2026Ang pwersa ng kalidad<\/b> ng panaguri ay lubos na kilala kaya ang pangngalan ay hindi maaaring ituring bilang tiyak.\u201d Ang Manual Grammar of the Greek New Testament<\/i> nila Dana at Manty ay ginagawa rin ang kaparehong punto, gaya rin ng UBS Handbook Series na nagsasabi: \u201cSapagkat \u2018si Yahuwah\u2019 ay walang artikulo bago nito, \u2018si Yahuwah\u2019 ay malinaw na panaguri at \u2018ang Salita\u2019 ay ang simuno. Ibig sabihin nito na \u2018si Yahuwah\u2019 rito ay ang katumbas ng isang pang-uri, at ito\u2019y binigyang-katuwiran ang pagsasalin ng \u2018Salita na kapareho ni Yahuwah.\u2019\u201d Ang mga sumusunod na pagsasalin ay sumasalamin sa gramatikang puntong ito:<\/p>\n

\u201cAng Salita ay nasa kay Yahuwah at ibinahagi ang Kanyang kalikasan\u201d (The Translator\u2019s Translation).<\/p>\n

\u201cAt kung ano si Yahuwah, iyon din ang Salita\u201d (Revised English Bible).<\/p>\n

\u201cAng kalikasan ng Salita ay kapareho ng kalikasan ni Yahuwah\u201d (Barclay).<\/p>\n

\u201cAng Salita ay banal\u201d (Moffatt, pati ang Smith at Goodspeed).<\/p>\n

Walang pangangatuwiran para sa pagsulat sa unang titik nang malaki sa \u201csalita\u201d sa pariralang \u201cang Salita ay si Yahuwah\u201d gaya ng \u201csalita\u201d na nangahulugan na ikalawang tao<\/i>. Ang isa-sa-isa na pagkakakilanlan kay Yahuwah ay mali dahil sinisira nito ang unitaryong monoteismo (si Yahuwah ay isang Katauhan) ng Kasulatan. \u201cNgunit para sa atin ay may iisang Yahuwah, ang Ama\u201d (1 Corinto 8:6. Pati ang Juan 17:1, 3 at 1 Timoteo 2:5).<\/p>\n

Dagdag pa, ang pagsasalin na \u201cisang diyos\u201d (ang pagsasalin ng Saksi ni Jehovah) ay gramatika na mali at bigo na ilabas ang aspeto ng kalidad ng parirala. \u201cAng ganitong pagsasalin ay isang kasindak-sindak na maling pagsasalin\u201d (Bruce Metzger). Mali rin ito sa teolohiya dahil sinasabi ng Deuteronomio 32:39: \u201cAt walang diyos sa akin.\u201d Kung si Juan ay nais na sabihing \u201cbanal,\u201d maaari niyang gamitin ang salitang Griyego na theios<\/i>. Subalit ang salitang \u201cbanal\u201d ay ipinahayag ang kahulugan, bagama\u2019t mahina.<\/p>\n

Ang Layunin ni Juan<\/b><\/b><\/h3>\n

Isinulat ni Juan ang kanyang prologo upang ipakita na si Yahuwah ay may layunin mula sa simula. Pagkatapos, ipinakita ni Juan ang isinusulong na kilusan ng layuning ito hanggang sa sukdulan kapag ang layunin ay nagkatawang-tao (Juan 1:14). Ang layunin ay naging tao na si Yahushua.<\/p>\n\n\n\n
\n

Isinulat ni Juan ang kanyang prologo upang ipakita na si Yahuwah ay may layunin mula sa simula. Pagkatapos, ipinakita ni Juan ang isinusulong na kilusan ng layuning ito hanggang sa sukdulan kapag ang layunin ay nagkatawang-tao (Juan 1:14). Ang layunin ay naging tao na si Yahushua.<\/strong> <\/span><\/font><\/h2>\n

\"Ang <\/span><\/span><\/span><\/font><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u201cAng prologo ay tunay na mayroong dinamikang kilusan at tinutukoy nito ang sarili nitong punto ng tampulan. Ito\u2019y nagsisimula nang pangkalahatan at nagtatapos sa isang kongkretong paraan\u201d (Kuschel).<\/p>\n

Ang isinusulong na kilusan na ito\u2019y tila itinulak tungo sa berso 14, na punto ng sukdulan ng prologo. Kaya \u201cang salita\u201d ay inilarawan sa simula na may bahagyang pagsasatao na dumating sa tungkulin.<\/p>\n

Ang pagsasatao ay pinalakas sa mga berso 10-12 habang ang tula ay tumatakbo sa paglitaw ng aktwal na katauhan ni Yahushua sa berso 14. Ito\u2019y tuluy-tuloy rin na pinakitid ang tampulan nito mula sa pangkalahatan: \u201cSa simula\u201d (berso 1, 2, 3a) ay pinakitid sa \u201cang sangkatauhan\u2026na hindi siya nakikilala\u201d (berso 3b-5, 10), lalo pinakitid \u201csa kanyang bayan na hindi siya tinanggap\u201d (berso 11), muling pinakitid sa \u201cmga tinanggap siya\u201d (berso 12, 13). Sa huli, ang tampulan ay kumipot sa \u201cang salita ay nagkatawang-tao\u201d (berso 14a). Ang mga berso 14b, 16 at 17 ay ipinapakita ang nakatataas na panghuling yugto ng plano ni Yahuwah na binigkas upang umiral sa natatanging bugtong na Anak. Ang yugtong ito ay nakatataas sa naunang yugto sa pamamagitan ni Moises (ang Torah). Ang berso 18 ay ipinapakita na tanging sa pamamagitan lamang ng Anak, si Yahuwah ay ganap na ipapakita. Sa karanasang ito, maaari nating ipakita ang ating pagkakaunawa ng prologo sa Ebanghelyo ni Juan.<\/p>\n

Ang Panlahatang Salita Ay Isinatao ang mga Berso 1 at 2: Unang Stropa ng Tula<\/b><\/p>\n

\u201cSa simula ay ang inutos na layunin, at ang layunin ay nasa kay Yahuwah, at ang layunin ay ang katangian ni Yahuwah. Ito ay ang simula na kay Yahuwah.\u201d<\/p>\n

Ang \u201csa simula\u201d ay tinutukoy nang hindi direkta ang paglikha sa Genesis, kundi sa isang panahon bago ang paglikha noong binuo ni Yahuwah ang isang layunin upang likhain ang mga tao bilang mga potensyal na kandidato para sa pagiging imortal. Ang \u201csa simula\u201d rin ay nakatagong kahulugan ng kaligtasan sa Bagong Paglikha (berso 13).<\/p>\n

Ang pariralang \u201cnasa kay Yahuwah<\/b>\u201d ay nangangahulugan na ito\u2019y (ang salita ay) nagmula sa Kanya gaya ng nabanggit sa Job 27:11: \u201cAking tuturuan kayo ng [kaalaman] tungkol sa kamay ng Diyos; ang nasa<\/b> Makapangyarihan sa lahat ay hindi ko ililihim.\u201d<\/p>\n

Berso 3-5: Ikalawang Stropa<\/b><\/p>\n

\u201cAng lahat ng mga bagay [ang sanlibutan] ay ginawa sa pamamagitan nito<\/b>; at alin man sa lahat ng ginawa ay hindi ginawa kung wala ito<\/b>. Nasa kaniya ang buhay<\/b> [ng paparating na panahon, buhay na walang hanggan] at ang buhay<\/b> ay siyang ilaw [patotoo ng layunin ni Yahuwah] ng mga tao<\/b>. At ang ilaw ay lumiliwanag sa kadiliman [panlilinlang mula kay Satanas na nagsimula sa Eden]; at ito’y hindi napagunawa ng kadiliman. [Genesis 3:15 at patuloy].\u201d<\/p>\n

Bago ang 1611 KJV2<\/sup> at sa ilang modernong tagapagsalin, ang dia autou<\/i> sa berso 3, 4 ay isinalin na \u201csa pamamagitan nito<\/i>,\u201d hindi \u201csa pamamagitan niya<\/i>.\u201d Ang paggamit ng panghalip na \u201cnito\u201d para sa \u201csalita\u201d ay angkop dahil ang tula ay isinusulong nang may lumalakas na pagsasatao. Sa huli, ang salita ay naging tao na si Yahushua. Sa una at ikalawang stropa, \u201cang pangkalahatang salita\u201d ay isang malapit na kasingkahulugan ng \u201cang ilaw\u201d na kinukuha rin ang walang kasariang panghalip na \u201cnito\u201d.<\/p>\n

\"kanyang<\/p>\n

Tandaan: Nagkomento si Raymond Brown, \u201cAng salitang Griyego na zoe<\/i> (buhay) ay hindi nangangahulugan na likas na buhay sa mga sulat ni Juan\u201d at \u201cAng prologo ay nagsasabi ng buhay na walang hanggan.\u201d Iyon ay \u201cbuhay sa panahon na paparating,\u201d \u201cbuhay sa panghinaharap na Kaharian na maaaring matikman sa pamamagitan ng espiritu.\u201d<\/p>\n

Ang Unang Prosang Bahagi<\/b><\/p>\n

Maaaring ang mga berso 6-9, 12c, 13 at 15, 17 at 18 ay ang orihinal na prosa kung saan isa nang binalangkas na tula ang ipinasok.<\/p>\n

Berso 6: \u201cIsinugo ni Yahuwah ang isang tao na ang pangalan ay Juan\u201d<\/p>\n

Berso 8: \u201cHindi si Juan ang mismong Ilaw, kundi naparito siya upang magpatotoo kung sino ang Ilaw\u201d<\/p>\n

Berso 9: \u201cAng tunay na ilaw [pagpapahayag ng sarili ni Yahuwah sa pamamagitan ni Yahushua] na nagbibigay-liwanag sa lahat ng tao ay dumating na sa mundo<\/i>\u201d (isang karaniwang parirala sa mga Hudyo ayon sa Word Biblical Commentary<\/i>).<\/p>\n

Ang Pagsasatao ng Salita ay Naging Mas Malakas na Ikatlong Stropa<\/b><\/p>\n

Berso 10: \u201cNaparito siya<\/b> [ang salita, ang layunin ni Yahuwah ay isinatao] sa mundo [ng sangkatauhan, kosmos]. At kahit na nilikha ang mundo sa pamamagitan niya<\/b>, hindi siya<\/b> kinilala ng mundo.\u201d<\/p>\n

Berso 11: \u201cPumunta siya [isinataong layunin ni Yahuwah, ngunit ang nagkatawang-tao na \u2018layunin\u2019 ay kasalukuyang dumarating sa pananaw] sa sarili [sa pamamagitan ng Kautusan] niyang mga kababayan [Israel], pero tinanggihan siya ng karamihan.\u201d<\/p>\n

Ang tula ay kumilos sa isa pang yugto patungo sa sukdulang ito sa pamamagitan ng lalong pagpapalakas ng pagsasatao nang may rebelasyon na ang layunin ni Yahuwah sa anyo ng Torah ay unang tinanggihan ng Israel. Gayunman, dahil ang kanyang pagpapakilala ng \u201ctunay na ilaw\u201d sa berso 9, ito\u2019y maaari na intensyon ni Juan na ipakita na si Yahushua, na nagkatawang-tao na layunin ni Yahuwah, ay dumating sa Israel at hindi tinanggap. Dahil dito\u2019y inihahanda na tayo ni Juan para sa sukdulang pagpapahayag sa berso 14.<\/p>\n

Berso 12 a, b: \u201cNgunit ang lahat [mga taong naliwanagan] ng tumanggap [sa pagpapanatili ng Torah na kanilang tagapagturo patungo sa Mesias] at sumampalataya sa kanya [isinataong layunin ni Yahuwah] ay binigyan niya ng karapatang [kaya tatanggapin nila ang Mesias] maging anak ni Yahuwah.\u201d<\/p>\n

Ang Ikalawang Prosang Bahagi<\/b><\/p>\n

Berso 12c: \u201csa mga sumampalataya sa kanyang ngalan\u201d (ibig sabihi\u2019y nananalig sa kanya, ang nagkatawang-tao na \u201clayunin\u201d)<\/p>\n

Berso 13: \u201cNaging anak sila ni Yahuwah hindi sa pamamagitan ng pisikal na pagkasilang o dahil sa kagustuhan ng tao kundi dahil sa kalooban ni Yahuwah\u201d (\u201cpagkasilang mula sa itaas,\u201d NAB).<\/p>\n

\u201cTangi lamang sa berso 14 na maaari nating sabihin ang personal<\/i> na Logos. Bago ang berso 14, tayo\u2019y nasa kaparehong lugar bilang usapin ng Karunungan at Logos bago ang Kristyanismo\u2026nakikitungo sa mga pagsasatao sa halip na mga tao, isinataong kilos ni Yahuwah sa halip na isang indibidwal na banal na nilalang.\u201d3<\/sup><\/p>\n

Sumang-ayon si Kuschel: \u201cTanging mula sa berso 10 maaaring sabihin ng isa ang Logos ensarkos<\/i> [iyon ay ang tao na si Yahushua].\u201d Ngunit sa berso 14 unang ginawang mas malinaw sa terminong \u2018Kristyano\u2019 na \u2018ang salita ay nagkatawang-tao\u2019 at kaya tinutukoy ang Logos asarkos<\/i> sa isang tiyak na tao<\/i>.\u201d<\/p>\n

Ang Sukdulang Pahayag tungkol sa Nagkatawang-Taong Salita: Ikaapat at Huling Stropa<\/b><\/p>\n

Berso 14: \u201cNagkatawang-tao ang Salita at namuhay [bilang bagong anyo ng presensya ni Yahuwah sa Kanyang bayan] na kasama natin. Nakita namin ang kadakilaan niya [ang layunin ni Yahuwah na nagkatawang-tao] bilang kaisa-isang Anak ng Ama. Puspos siya ng biyaya at pawang katotohanan ang mga sinasabi niya.\u201d<\/p>\n

Berso 16: \u201cSa kasaganaan ng kanyang biyaya [ipinakita ito ng berso 17 na totoo sa pamamagitan ni Yahushua at humahantong sa Bagong Tipan] ay tumanggap tayong lahat ng sunud-sunod<\/b> na pagpapala. [ang Torah na kumupas matapos ang katuparan nito]\u201d (o sa NIV ay \u201cisang pagpapala pagkatapos ng nauna\u201d o sa NJB ay \u201cisang kaloob na pinapalitan ang nauna\u201d).<\/p>\n

Ang Panghuling Prosang Bahagi<\/b><\/p>\n

Berso 17, 18: \u201cIbinigay sa atin ni Yahuwah ang Kautusan<\/b> sa pamamagitan ni Moises, ngunit ang biyaya at katotohanan<\/b> ay napasaatin sa pamamagitan ni Kristo Yahushua. Wala pang nakakita kay Yahuwah kahit kailan, ngunit ipinakilala Siya sa atin ng Kanyang Bugtong na Anak, at kapiling ng Ama.\u201d<\/p>\n

Pagbubuod<\/b><\/b><\/h3>\n

Malamang ang pinaka nakatutulong na mga punto ay ang pagkakaunawa na ang terminong \u201csalita\u201d ay hindi sapat upang ipahayag ang kahulugan ng logos<\/i> at ang mas malaking bahagi ng prologo ay patula, na nagpapahiwatig ng isang malakas na pagkakatulad ng metaporang kahulugan para sa \u201csalita,\u201d gaya sa katulad na sipi, Kawikaan 8 (\u201ckarunungan\u201d). Dagdag pa, sinabi ni Kuschel, \u201cAng prologo ay tunay na mayroong dinamikang kilusan at tinutukoy nito ang sarili nitong punto ng tampulan. Ito\u2019y nagsisimula nang pangkalahatan at nagtatapos sa isang kongkretong paraan.\u201d Ito\u2019y tunay na ginawang mahirap na lumaktaw pabalik sa anumang maagang yugto ng prologo. Ang ganitong sumusulong na kilusan sa tula ay malakas na nagpapahiwatig na si Yahushua ay anong naging salita na tangi lamang sa berso 14<\/i> at, sa ating pananaw, hindi mas maaga sa berso 11 \u2014 ginagawa itong imposible para rito na magkaroon ng isang umiral bago isilang na Katauhan sa Juan 1:1. Ang ikalawang Katauhan, na sa katunayan ay si Yahuwah ay sasalungat sa lahat ng nalalabi ng Kasulatan at babaligtarin si Yahushua sa sinabi niya sa Juan 17:3: \u201cIkaw, Ama, ay makilala nila na iisang Yahuwah na tunay<\/i>.\u201d<\/p>\n

Ang natatanging propesor ng Bagong Tipan na si T.W. Manson ay ginawa ang ating punto sa napakagandang paraan: \u201cAko\u2019y lubos na nagdududa kung naisip ni Juan ang Logos<\/i> bilang isang personalidad. Ang tanging personalidad sa eksena ay si Yahushua, ang anak ni Jose mula sa Nazaret. Ang personalidad na iyon ay kumakatawan sa Logos<\/i> nang ganap kaya si Yahushua ay nagiging isang ganap na rebelasyon ni Yahuwah. Ngunit sa anong diwa natin ginagamit ang salitang \u2018kumakatawan\u2019?…Para kay Juan, ang bawat salita ni Yahushua ay isang salita ni Panginoong Yahuwah.\u201d4<\/sup><\/p>\n

<\/sup>\"pag-aaral<\/p>\n

\n

1<\/sup> Jesus: Symbol of God, p. 257.<\/p>\n

2<\/sup> Hindi kasama ang pagsasalin ni Wycliffe, na mula sa Latin at hindi sa Griyego.<\/p>\n

3<\/sup> James Dunn, Christology in the Making, p. 243.<\/p>\n

4<\/sup> On Paul and John, p. 156.<\/p>\n

\n

Ito ay isang hindi-WLC na artikulong isinulat ni Ray Faircloth (Focus on the Kingdom, August, 2006).<\/p>\n

Tinanggal namin mula sa orihinal na artikulo ang lahat ng mga paganong pangalan at titulo ng Ama at Anak, at pinalitan ang mga ito ng mga orihinal na pangalan. Dagdag pa, ibinalik namin sa mga siniping Kasulatan ang pangalan ng Ama at Anak, sapagkat ang mga ito ay orihinal na isinulat ng mga napukaw na may-akda ng Bibliya. -Pangkat ng WLC<\/p>\n","protected":false},"featured_media":106104,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"class_list":["post-111129","wlc-article","type-wlc-article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","wlc-article-category-kaisipang-biblikal","wlc-content-directory-yahushua-one-nature-100-human"],"acf":[],"yoast_head":"\nAng Prologo sa Ebanghelyo ni Juan - Worlds Last Chance<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"fi_FI\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ang Prologo sa Ebanghelyo ni Juan - Worlds Last Chance\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ito ay isang hindi-WLC na artikulo. Kapag gumagamit ng mga pinagkukunan mula sa mga labas na may-akda, kami’y naglalathala lamang ng nilalaman na may 100% pagkakatugma sa Bibliya at sa mga kasalukuyang paniniwalang biblikal. Kaya ang ganitong mga artikulo ay maaaring ituring na parang direktang galing sa WLC. Kami’y lubos na pinagpala sa paglilingkod ng […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Worlds Last Chance\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-22T07:46:35+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/The-Prologue-to-Johns-Gospel-tagalog.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1034\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"656\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"20 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/\",\"url\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/\",\"name\":\"Ang Prologo sa Ebanghelyo ni Juan - Worlds Last Chance\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/The-Prologue-to-Johns-Gospel-tagalog.png\",\"datePublished\":\"2021-01-10T02:12:24+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-22T07:46:35+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"fil-PH\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fil-PH\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/The-Prologue-to-Johns-Gospel-tagalog.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/The-Prologue-to-Johns-Gospel-tagalog.png\",\"width\":1034,\"height\":656},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Articles\",\"item\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Ang Prologo sa Ebanghelyo ni Juan\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/\",\"name\":\"Worlds Last Chance\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"fil-PH\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ang Prologo sa Ebanghelyo ni Juan - Worlds Last Chance","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/","og_locale":"fi_FI","og_type":"article","og_title":"Ang Prologo sa Ebanghelyo ni Juan - Worlds Last Chance","og_description":"Ito ay isang hindi-WLC na artikulo. Kapag gumagamit ng mga pinagkukunan mula sa mga labas na may-akda, kami’y naglalathala lamang ng nilalaman na may 100% pagkakatugma sa Bibliya at sa mga kasalukuyang paniniwalang biblikal. Kaya ang ganitong mga artikulo ay maaaring ituring na parang direktang galing sa WLC. Kami’y lubos na pinagpala sa paglilingkod ng […]","og_url":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/","og_site_name":"Worlds Last Chance","article_modified_time":"2025-08-22T07:46:35+00:00","og_image":[{"width":1034,"height":656,"url":"https:\/\/s3.amazonaws.com\/static.worldslastchance.org\/2025\/08\/The-Prologue-to-Johns-Gospel-tagalog.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"20 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/","url":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/","name":"Ang Prologo sa Ebanghelyo ni Juan - Worlds Last Chance","isPartOf":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/The-Prologue-to-Johns-Gospel-tagalog.png","datePublished":"2021-01-10T02:12:24+00:00","dateModified":"2025-08-22T07:46:35+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/#breadcrumb"},"inLanguage":"fil-PH","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fil-PH","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/#primaryimage","url":"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/The-Prologue-to-Johns-Gospel-tagalog.png","contentUrl":"https:\/\/stg-media.worldslastchance.com\/2025\/08\/The-Prologue-to-Johns-Gospel-tagalog.png","width":1034,"height":656},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/biblical-beliefs\/the-prologue-to-johns-gospel\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Articles","item":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/articles\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Ang Prologo sa Ebanghelyo ni Juan"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/#website","url":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/","name":"Worlds Last Chance","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/nl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"fil-PH"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/fil\/wp-json\/wp\/v2\/wlc-article\/111129","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/fil\/wp-json\/wp\/v2\/wlc-article"}],"about":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/fil\/wp-json\/wp\/v2\/types\/wlc-article"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/fil\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=111129"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/fil\/wp-json\/wp\/v2\/media\/106104"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/staging.worldslastchance.com\/fil\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=111129"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}